Đã từ rất lâu rồi, người ta mới lại được chứng kiến một ngày khai giảng năm học mới 2026 – 2027 giản dị mà ấm áp, lan tỏa niềm vui và niềm xúc động sâu sắc đến thế. Cả nước cùng tổ chức lễ khai giảng thống nhất trong một giờ. Các trường từ thành thị đến nông thôn, từ miền núi, biên giới đến hải đảo xa xôi, từ cấp tiểu học đến trường đại học – tất cả 26 triệu học sinh, sinh viên cùng 1,6 triệu nhà giáo – đã đồng thanh hát vang bài Quốc ca, mở đầu cho một năm học mới đầy xúc động và niềm tin tưởng.
Cùng thời điểm này, 108 trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp do Nhà nước đầu tư tại các xã biên giới đất liền đã chính thức khánh thành, kịp thời đón học sinh vùng cao bước vào năm học mới. Nhiều bà con dân tộc thiểu số ở miền núi, rẻo cao và đông đảo người dân cả nước khi theo dõi truyền hình trực tiếp đã không giấu nổi những giọt nước mắt xúc động. Hình ảnh các em học sinh miền núi – những đứa trẻ ngày hôm qua còn ngơ ngác bước ra từ căn nhà tạm bợ, khó khăn trăm bề – nay hào hứng quàng trên vai chiếc khăn quàng đỏ, nở nụ cười tươi rói trong niềm vui lớn. Bởi từ sau lễ khai giảng này, các em sẽ được ăn ở, học tập, chăm sóc và dạy dỗ trong những ngôi trường khang trang, mở ra những chân trời tri thức mới.
Tiếng trống trường gióng lên làm rạng rỡ khuôn mặt hân hoan, phấn chấn của cả thầy và trò. Không khí phấn khởi, ngập tràn hạnh phúc của các bậc phụ huynh cùng nhân dân cả nước chính là sự hội tụ, kết tinh từ những chủ trương, chính sách đổi mới đúng đắn của Đảng và Nhà nước đối với sự nghiệp giáo dục nước nhà.
Đầu tiên, sự đổi mới dễ nhìn thấy nhất và nhận được sự đồng thuận cao của toàn xã hội là từ năm học này, các trường phổ thông trong cả nước sẽ dùng chung một bộ sách giáo khoa thống nhất. Sự thay đổi này không chỉ tiết kiệm chi phí in ấn nhiều bộ sách, mà quan trọng hơn, khi học sinh cả nước dùng chung một bộ sách giáo khoa, các em ở mọi vùng miền – từ thành thị đến nông thôn hay vùng sâu, vùng xa – đều được tiếp cận một nền tảng kiến thức chuẩn hóa như nhau. Từ nay, học sinh có thể chuyển trường mà không lo bị lệch kiến thức môn học; đồng thời thực sự được thụ hưởng sự công bằng trong thi cử dựa trên một chương trình thống nhất. Càng ý nghĩa hơn khi Nhà nước đã bắt đầu miễn phí sách giáo khoa cho học sinh, trước hết là tại các ngôi trường ở vùng miền núi, hải đảo còn nhiều khó khăn. Chính sách miễn học phí dành cho học sinh phổ thông được triển khai rộng rãi càng khiến niềm hân hoan của các bậc phụ huynh và mỗi gia đình được lan tỏa mạnh mẽ. Khi gánh nặng tài chính được giảm bớt, niềm hứng khởi học tập cùng sự yên tâm về tương lai của các em học sinh và các bậc phụ huynh lại được nhân lên. Ai cũng vui mừng vì hiểu rằng Đảng và Nhà nước đang dành sự quan tâm, hỗ trợ thiết thực nhất đến tận tay người dân, đặc biệt là các gia đình khó khăn, những đối tượng yếu thế trong xã hội. Đây thực sự là nỗ lực và quyết tâm lớn của Nhà nước cùng ngành Giáo dục trong suốt thời gian qua.
Thứ hai, đối với đội ngũ giáo viên, nhất là giáo viên ở miền núi, và các em học sinh vùng dân tộc thiểu số vùng cao, họ thực sự được Nhà nước quan tâm về đảm bảo đời sống, tạo nhiều thuận lợi để đảm bảo công tác dạy và học tốt hơn. Nhà nước đã quyết định tăng phụ cấp 70% cho giáo viên mầm non, phổ thông và 30% cho nhân viên; 100% cho giáo viên ở khu vực đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Chính quyền các địa phương cũng đã có nhiều cố gắng để xây các khu nhà công vụ cho giáo viên vùng cao an tâm công tác. Những thay đổi theo hướng ưu việt như thế dẫu chưa thể đáp ứng hết yêu cầu cuộc sống của đội ngũ thầy cô giáo, nhưng đã gieo vào lòng đội ngũ nhà giáo niềm tin tưởng về chủ trương của Đảng và Nhà nước trong việc coi trọng sứ mệnh người thầy, khuyến khích họ yêu ngành, yêu nghề, tận tâm với học sinh, cống hiến lâu dài cho sự nghiệp giáo dục.
Đặc biệt, không thể kể xiết niềm vui lớn, niềm xúc động và tự hào của các gia đình cùng các cháu học sinh liên cấp ở biên giới, khi lần đầu tiên các em xa bố mẹ để vào sống, học tập trong những ngôi trường do Nhà nước xây dựng. Sẽ có 248 ngôi trường kiên cố, khang trang, đẹp đẽ đón các em vào học tập, ăn ở tập trung, được dạy dỗ để trở thành những công dân có ích trong tương lai. Đó quả là những giấc mơ, những “câu chuyện cổ tích” đã thành hiện thực không chỉ đối với các em mà còn của các bậc phụ huynh và bà con các dân tộc thiểu số ở vùng biên giới. Năm nay đã có 108 trường đón các em vào học. Tin rằng trong thời gian tới, Đảng, Nhà nước và chính quyền nhiều địa phương sẽ còn xây dựng thêm nhiều “ngôi trường cổ tích” như thế nữa để đón được nhiều hơn các em học sinh dân tộc thiểu số vào học tập, rèn luyện. Người dân chắc chắn sẽ ngày càng tin tưởng, gắn bó sắt son với Đảng, Nhà nước, an tâm giao con em mình cho thầy cô dạy dỗ nên người.
Thứ ba, chủ trương thu nhỏ quy mô các trường phổ thông để sáp nhập thành các trường liên cấp, nhằm giảm số lượng Ban giám hiệu và chuyển 11.000 cán bộ quản lý cấp trường về trực tiếp đứng lớp là hoàn toàn đúng đắn.
Chính phủ yêu cầu việc sáp nhập theo hai mô hình. Mô hình thứ nhất là trường một cấp học quy mô lớn, có nhiều phân hiệu và điểm trường. Mô hình thứ hai là trường phổ thông nhiều cấp học có quy mô lớn, được thực hiện tại một địa điểm hoặc các địa điểm khác nhau. Riêng đối với vùng sâu vùng xa, biên giới và đồng bào dân tộc thiểu số, Nhà nước có chính sách ưu tiên: nếu các điểm trường lẻ không đạt chuẩn tối thiểu về cơ sở vật chất sẽ được giải thể để hình thành các trường nội trú, bán trú cho học sinh tại các điểm trường chính. Đây quả là tin vui đối với học sinh miền núi, vùng cao.
Giải pháp đúng đắn, sáng tạo nói trên vừa giúp Ban giám hiệu mới chỉ đạo tập trung, chặt chẽ, hiệu quả hơn trong việc giảng dạy và đầu tư cơ sở vật chất; vừa điều chuyển được nguồn nhân lực lớn cho công tác dạy học, tránh lãng phí nguồn lực. Đây cũng là chính sách giúp học sinh – nhân vật trung tâm của nhà trường – đến trường dễ dàng hơn, được hưởng cơ sở vật chất tốt hơn và đặc biệt là có thể tiếp cận phương pháp giảng dạy chất lượng cao của các thầy cô.
Thứ tư, Thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, Nhà nước đã quyết định dành tối thiểu 20% chi ngân sách cho phát triển giáo dục, khẳng định chủ trương lớn: đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư phát triển. Để triển khai năm học mới với khí thế mới, Nhà nước đã tích cực, khẩn trương thực hiện chương trình tu bổ, sửa chữa trường lớp.
Không khí rộn ràng, tươi vui lan tỏa khắp cả nước trước một nền giáo dục đổi mới đem lại kết quả thiết thực, hiển hiện rõ nét trong cuộc sống và thắp lên niềm vui trong ánh mắt mọi người. Tất cả những cải cách trước đây dường như mới chỉ quan tâm đến đổi mới chương trình giảng dạy, học tập và thi cử. Nay hội tụ trong ngày khai giảng, chúng ta được chứng kiến sự đổi mới toàn diện với một khí thế sôi động, biểu thị sức mạnh từ tư duy đồng lòng đến hành động thực tiễn.
Có thể nhận thấy từ chính quyền các cấp tới các cơ quan quản lý giáo dục đều thể hiện tầm tư duy, nhận thức và thấm nhuần những nội dung tinh túy của Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục Việt Nam. Toàn xã hội đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ, biến nhận thức thành hành động thực tiễn đoàn kết; đồng lòng đầu tư, làm nhiều việc có ích cho giáo dục, cho học sinh – thế hệ tương lai của nước nhà.
Khí thế ấy không chỉ thể hiện ở các cấp chính quyền hay ngành giáo dục, mà còn thấy rõ qua hoạt động tích cực của các tổ chức quần chúng, của lực lượng Quân đội, Công an và sự ủng hộ tự giác của người dân. Tinh thần cống hiến và những kết quả đáng mừng đạt được thời gian qua là minh chứng cho sự thành công bước đầu rất quan trọng của đường lối, quyết tâm đổi mới từ Đảng và Nhà nước. Điều này thể hiện rõ mục đích vì dân, do dân, lấy lợi ích và sự hài lòng của người dân làm thước đo của mọi chính sách.
Tuy nhiên, do Nghị quyết của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục Việt Nam mới được triển khai trong thời gian ngắn (hơn một năm qua), nên quá trình thực hiện chưa đáp ứng được kỳ vọng tương xứng với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Nhà nước. Thời gian tới, các cơ quan chức năng cần tích cực, khẩn trương giải quyết những vấn đề dân sinh cấp bách như: tình trạng thiếu sách giáo khoa đầu năm học; việc đảm bảo đời sống, chất lượng bữa ăn cho học sinh nội trú; hay tình trạng thực phẩm chưa phù hợp, cơ sở dịch vụ cung cấp suất ăn chưa đảm bảo, thậm chí có nơi dùng xe tải vận chuyển thức ăn không đạt tiêu chuẩn vệ sinh. Việc sáp nhập các trường liên cấp vừa qua dù là chủ trương đúng đắn nhưng dư luận vẫn còn tâm lý lo lắng do quá trình thực hiện có phần gấp gáp. Vì thế, các địa phương cần tiếp tục hoàn thiện cơ cấu một cách hợp lý để thầy cô yên tâm công tác, giảng dạy và quản lý.
Vấn đề thời sự hiện nay là Nhà nước cần tập trung ngân sách để đầu tư xây dựng các trường đạt chuẩn quốc gia, từ bậc tiểu học cho đến đại học. Hiện nay, việc này còn gặp nhiều khó khăn từ khâu quy hoạch cho đến giải phóng mặt bằng, đòi hỏi chính quyền địa phương phải tích cực hơn nữa. Mục tiêu nhằm đảm bảo nâng cấp các trường đại học tương xứng với chủ trương tự chủ toàn diện để phát triển, giúp các trường đủ sức hội nhập với hệ thống đại học uy tín trong khu vực và trên thế giới.
Một điều vô cùng quan trọng là vấn đề “dạy người” trong hệ thống giáo dục quốc dân. Nghị quyết 71-NQ/TW và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu rõ trong Thư gửi ngành Giáo dục nhân dịp khai giảng năm học mới: Phải thực hiện tốt hơn nữa yêu cầu giáo dục học sinh toàn diện về đức – trí – thể – mỹ; chú trọng giáo dục đạo đức, nhân cách, sức khỏe thể chất và tinh thần, văn hóa, lịch sử, nghệ thuật; đồng thời phát triển năng lực số, ngoại ngữ, giáo dục STEM, tư duy khoa học, năng lực sáng tạo và khả năng thích ứng với xu thế thay đổi, tiến bộ không ngừng của thời đại. Chúng ta tin tưởng rằng, với những thành tựu quan trọng đạt được sau một năm thực hiện Nghị quyết của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục Việt Nam, cùng khí thế đồng lòng và tinh thần làm việc tâm huyết, hiệu quả, nền giáo dục Việt Nam sẽ có bước phát triển đột phá. Qua đó, góp phần đào tạo nên thế hệ những công dân số thông minh, xứng đáng là chủ nhân tương lai đưa đất nước phát triển vững mạnh, trường tồn.■
Nguyễn Hồng
