Tết vừa qua, đoàn chúng tôi gồm 30 người Mỹ, là những cựu sinh viên cao học từ 40 năm trước của đại học danh tiếng Stanford, tất cả đã có những thành công lớn nhỏ trong lãnh vực đầu tư, kinh doanh và công nghệ cao tại New York và Silicon Valley đã cùng nhau đến thăm Việt Nam. Chúng tôi rủ nhau tổ chức đi thăm Việt Nam vì hầu hết chúng tôi chỉ nghe nhiều về Việt Nam mà chưa từng đặt chân đến đất nước hình chữ S này.
Chúng tôi chọn đến Việt Nam hai tuần trước Tết vì muốn tận mắt chứng kiến và trải nghiệm một thời khắc đặc biệt ở Việt Nam, khi người dân tất bật khép lại một năm cũ và chuẩn bị bước sang năm mới. Chúng tôi biết đó là thời điểm bận rộn nhất trong năm và chính điều đó càng khiến chúng tôi tò mò.
Và chúng tôi đã không hề thất vọng. Hơn thế nữa, chúng tôi thực sự bất ngờ.
Những hình ảnh đời sống chúng tôi nhìn thấy, nguồn năng lượng chúng tôi cảm nhận, niềm vui của cả người già lẫn trẻ nhỏ mà chúng tôi chứng kiến, tất cả vượt xa mọi hình dung mà mọi người có thể có từ hai chữ “Việt Nam”. Là những người đã ở độ tuổi 70 và có hơn 40 năm trải nghiệm toàn cầu trong kinh doanh, đầu tư và công nghệ như chúng tôi, vốn quen nhìn mọi thứ bằng con mắt thực tế, thận trọng và hoài nghi, thì những gì chúng tôi thấy tại Việt Nam thực sự là những khoảnh khắc khó quên.
Hành trình của chúng tôi đưa chúng tôi đến những thành phố lớn như Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội; các đô thị vừa và nhỏ như Cần Thơ, Hải Phòng, Rạch Giá; những vùng xa như Sa Pa, Phú Quốc; và tất nhiên, Vịnh Hạ Long nổi tiếng và tuyệt đẹp. Chúng tôi không chỉ nghe thuyết minh từ hướng dẫn viên. Chúng tôi đi bộ trên đường phố, trò chuyện với người dân, nắm tay trẻ nhỏ, ôm những người bạn mới, đạp xe trên những con đường đất, và ngỡ ngàng trước hàng nghìn phụ nữ trong tà áo dài đang tạo dáng bên Hồ Hoàn Kiếm. Trong suốt hai tuần, chúng tôi như những sinh viên chăm chỉ tìm hiểu về Việt Nam, không chỉ về quá khứ, mà quan trọng hơn là về hiện tại và tương lai.
Tất cả chúng tôi đều cảm nhận rõ rằng Việt Nam là một đất nước đang chuyển mình mạnh mẽ. Con đường phía trước có thể không phải lúc nào cũng bằng phẳng, nhưng chắc chắn là con đường đi lên. Việt Nam sở hữu những lợi thế đáng chú ý mà không phải quốc gia nào hiện nay cũng có.
Thứ nhất, Việt Nam có cơ cấu dân số tương đối trẻ. Nhưng không chỉ trẻ, họ còn khao khát tri thức và khát vọng vươn lên để có cuộc sống tốt đẹp hơn. Chúng tôi đặc biệt ấn tượng với khả năng giao tiếp tiếng Anh của nhiều người dân bình thường. Trẻ em học toán trực tuyến qua Khan Academy từ Silicon Valley. Các thanh niên học tiếng Nhật và văn hóa làm việc trước khi sang Nhật làm việc ở các vị trí khởi điểm. Chúng tôi trò chuyện với các em học sinh trung học dù đã có kế hoạch du học nhưng các em cũng đã tình nguyện dạy STEM trực tuyến cho các bạn nhỏ hơn. Ở khắp nơi, chúng tôi đều thấy những con người đang nỗ lực từng ngày để cải thiện cuộc sống. Không ai có vẻ phó mặc bản thân cho số phận như chúng tôi từng thấy ở một số quốc gia khác. Khi ở Đồng bằng sông Cửu Long, chúng tôi nghe tin Tổng Bí thư Tô Lâm cắt băng khánh thành ngôi trường nội trú đầu tiên trong số 248 trường dành cho các xã biên giới và học sinh dân tộc thiểu số, điều đó cho thấy những chuyển động tích cực không chỉ diễn ra ở thành thị mà còn lan tỏa đến cả những vùng xa xôi nhất.
Thứ hai, Việt Nam là một đất nước của sự đoàn kết. Người dân có vẻ quan tâm và gắn bó với nhau. Chúng tôi đã được nghe những nhân chứng lịch sử kể về sự đổ máu trong chiến tranh giữa người Việt Nam của 70 năm về trước, nhưng hôm nay con cháu của họ vẫn có thể chung sống hòa thuận với nhau tại làng xã địa phương. Nhìn cảnh những người Việt dậy sớm ra công viên hoặc lề đường cùng nhau đan tay nhảy múa tập thể dục, già trẻ đủ cả, khiến chúng tôi phải ngậm ngùi liên tưởng đến hình ảnh những cuộc xuống đường chia rẽ đầy bạo lực của người Mỹ ngay lúc này ở Hoa Kỳ. Chúng tôi tự hỏi lẫn nhau không hiểu vì sao người Việt lại có thể yêu thương nhau và sống đoàn kết như thế. Có lẽ, đây là một sự khác biệt về văn hóa sống khi ở Việt Nam cuộc sống của mọi người dựa theo nền tảng gia đình và láng giềng trong khi ở Hoa Kỳ, người Mỹ chúng tôi đặt trọng tâm vào bản thân và cuộc sống riêng của mình.
Thứ ba, Việt Nam là một nền kinh tế đang phát triển mạnh mẽ. Những hình ảnh nghèo khó của quá khứ đã được thay thế bằng những hàng quán tấp nập khắp nơi, những con người thời trang và những chiếc taxi dùng điện. Trong sự phát triển mạnh mẽ này, Việt Nam cũng đang phải đối phó với việc quản lí môi trường, xử lí ứ đọng giao thông tại các thành phố lớn và nguy cơ tiềm tàng trong lãnh vực bất động sản mà chúng tôi đã nhìn ra ở Phú Quốc, Hạ Long và Hà Nội – nơi có nhiều căn hộ và nhà đã được mua, hoàn tất nhưng không ai ở. Để đạt được mục tiêu chiến lược cho năm 2030 và 2045, Việt Nam sẽ cần nhanh chóng đưa ra những chính sách quyết liệt để hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV). Theo kinh nghiệm của chúng tôi, DNNVV sẽ luôn là xương sống của nền kinh tế thị trường và họ cần sự hỗ trợ bảo lãnh của Nhà nước để có thể tiếp cận nguồn vốn từ các ngân hàng. Đây là vấn đề then chốt nhất cho chiến lược phát triển kinh tế và xã hội của Việt Nam.
Thứ tư, Việt Nam đang trở thành một thành viên tích cực trong cộng đồng thế giới. Cùng ngày chúng tôi về đến Hoa Kỳ, thì có tin là các lãnh đạo Việt Nam dẫn đầu bởi Tổng Bí thư Tô Lâm đã đến Washington D.C. tham gia Hội đồng Hòa Bình Gaza với vai trò thành viên sáng lập. Nỗ lực đặc biệt này của Việt Nam thể hiện tầm nhìn và sự tự tin của người Việt Nam trong những thập niên sắp tới. Trong khi Hà Nội vẫn tiếp tục tranh đấu với chính quyền Donald Trump về thuế quan thì họ cũng đã nhanh chóng bắt tay với Donald Trump về vấn đề hòa bình ở Trung Đông. Đây là một hành động có tính thực tế và nhân đạo mà một vài đồng minh của Hoa Kỳ vẫn chưa tích cực tham gia.
Sau 2 tuần ở Việt Nam, chúng tôi đã có những cái nhìn mới về Việt Nam và về chính bản thân mình. Chúng tôi đến Việt Nam như những du khách Mỹ để trải nghiệm đất nước, văn hóa và con người Việt Nam, nhưng chúng tôi đã rời Việt Nam như những đại sứ cho quan hệ song phương Mỹ – Việt. Đây là tâm tư và vai trò mới của chúng tôi. Việt Nam sẽ không bao giờ là tên của một cuộc chiến tranh đối với chúng tôi nữa mà đó là tên của một đất nước đặc biệt đang đi lên, đầy triển vọng, đầy ước mơ của những con người biết sống hòa hợp và đoàn kết với nhau và tin vào một tương lai tươi sáng cho đất nước của họ.
Xin chào Việt Nam!
Walter Spevak, chuyên gia tài chính tại Silicon Valley
