Ngày 6/4/2026, theo tuyên bố từ phía Tổng thống Donald Trump và truyền thông phương Tây, chiến dịch giải cứu phi công trong vụ máy bay F-15E bị bắn hạ tại Iran đã “thành công tốt đẹp”. Theo ông Trump, đây có thể được coi là “chiến dịch tìm kiếm cứu nạn táo bạo nhất lịch sử”, là thành công có được nhờ sự hội tụ những thành tựu công nghệ tiên tiến nhất trong bối cảnh chiến tranh hiện đại. Tuy nhiên, khi nhìn lại những diễn biến xuyên suốt chiến dịch, những điểm chưa thật sự thuyết phục mới dần được lộ rõ. Bản chất của chiến dịch này, liệu có phải là một vở diễn để che giấu một kịch bản khác quan trọng hơn?
Ngày 3/4/2026, theo báo cáo từ phía Hoa Kỳ, Iran đã bắn hạ máy bay chiến đấu F-15E Strike Eagle. Hai phi công trên chiếc máy bay này đã nhảy dù trên lãnh thổ Iran. Phía Mỹ thông báo chỉ trong vòng chưa đầy 48 giờ kể từ khi nhiệm vụ giải cứu bắt đầu, cả hai phi công đều được giải cứu thành công bằng một lực lượng không quân hùng hậu. Nếu những con số về lực lượng giải cứu hùng hậu này là có thật, điều này bộc lộ những điểm vô lý đầu tiên, trước hết là về mặt lực lượng.
Theo các hãng truyền thông đưa tin, chiến dịch này quân đội Mỹ đã huy động một lực lượng cứu hộ gồm hơn 150 máy bay. Trong số này bao gồm máy bay tấn công A-10 Thunderbolt, máy bay tìm kiếm và cứu nạn HC-130J Combat King II, trực thăng cứu hộ chiến đấu HH-60W Jolly Green II, máy bay vận tải C-130, mỗi chiếc có khả năng chuyên chở 60-70 lính đặc nhiệm thuộc Phi đoàn Chiến thuật Đặc biệt (STS), lính dù cứu hộ của Không quân, tiến vào lãnh thổ địch để tìm kiếm và giải cứu phi công trong chiếc F-15E không may bị bắn hạ. Phi đoàn Chiến thuật đặc biệt, hoạt động dưới sự quản lý của Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt thuộc không quân Mỹ, có khả năng tác chiến cả đường không và mặt đất, bao gồm nhiều đặc nhiệm tinh tuyển có khả năng điều phối chiến trường, tìm kiếm cứu nạn, trinh sát đặc nhiệm, đồng thời thiết lập sân bay dã chiến, điều phối không lưu ngay cả trong lòng phòng tuyến của đối phương. Lực lượng này thường chỉ được sử dụng trong những nhiệm vụ có độ phức tạp cao hoặc với nhiều mục tiêu rõ ràng. Do đó, việc huy động STS đã đặt ra một nghi vấn: liệu giải cứu một vài cá nhân có thật sự đòi hỏi một lực lượng với quy mô lớn, đội ngũ tinh nhuệ như vậy hay không – nhất là trong trường hợp chiến dịch này chứa đựng những rủi ro chiến lược quá lớn?
Theo ước tính, chỉ riêng số máy bay phục vụ quá trình tìm kiếm, cứu hộ được truyền thông đưa tin, Mỹ đã phải chịu tổn thất hơn 10 máy bay, trong đó có 1 chiếc F-15E, 1 máy bay trực thăng Black Hawk, 1 máy bay trực thăng Pave Hawk, 1 máy bay A-10 Thunderbolt, 2 chiếc C-130 và 4 máy bay trực thăng tác chiến đặc biệt MH-6. Con số thiệt hại về mặt trang thiết bị trị giá tới 3 tỷ USD. Trong khi đó, nếu tính riêng thiệt hại về nhân lực, theo nhiều nguồn tin từ các cựu chuyên viên CIA, số người thiệt mạng cũng tương đương với số máy bay bị hủy hoại.
Không chỉ vô lý ở mặt huy động lực lượng, sự vô lý về mặt vị trí địa lý cũng khiến nhiều nhà quan sát đặt dấu hỏi lớn.
Theo báo cáo sơ bộ, vị trí máy bay F-15E rơi nằm ở tỉnh Khuzestan, một tỉnh giáp biên giới Iraq ở phía tây, Vịnh Ba Tư và Kuwait ở phía nam. Tuy nhiên, theo tuyên bố công khai ở phía Mỹ, vị trí tìm thấy phi công lại ở Isfahan, cách Khuzestan hơn 500km về phía đông bắc. Khu vực này cũng là nơi hai chiếc máy bay vận tải C-130 được Mỹ cho tiếp đất đã bị phá hủy. Điều này có nghĩa là: từ địa điểm bị bắn hạ tới địa điểm được giải cứu, phi công Mỹ đã phải di chuyển một quãng đường dài 500km, trong điều kiện “bị thương nặng, thiếu thốn các thiết bị liên lạc”. Theo ước tính, việc di chuyển giữa hai khu vực này phải tiêu tốn 5 ngày đi đường; quãng đường di chuyển lại chủ yếu là địa hình bằng phẳng, dễ phát hiện, lực lượng chính quy lẫn dân quân địa phương Iran luôn sẵn sàng trong tư thế phòng thủ, tìm kiếm và tiêu diệt địch. Khi đó, việc giải cứu được phi công chỉ trong chưa đầy 48 giờ ngay từ khi nhiệm vụ bắt đầu, có thể coi là điều rất khó xảy ra.
Đáng chú ý, Isfahan cách Khuzestan 500km về phía đông bắc, là nơi đặt trụ sở Trung tâm Công nghệ Hạt nhân Isfahan (INTC), khu phức hợp nghiên cứu hạt nhân lớn nhất của Iran. Theo ước tính, đây là nơi Iran cất trữ 450kg uranium được làm giàu đến 60% – theo tiêu chuẩn của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), trữ lượng này đủ để chế tạo 10 đầu đạn hạt nhân. Phần lớn trữ lượng này được lưu trữ trong “hệ thống đường hầm” kiên cố, hoàn toàn vô can trước mọi cuộc công kích. Hiện nay, Iran vẫn tiếp tục xây dựng thêm cơ sở làm giàu uranium thứ tư cũng ở ngay tại Isfahan, tuy nhiên, vị trí chính xác của nhà máy này vẫn còn là bí mật.
Với sự đánh giá như vậy, trong nhiều thập kỷ, Mỹ và Israel muốn loại bỏ cơ sở trung tâm công nghệ hạt nhân của Iran. Trong cuộc tấn công Iran ngày 28/3/2026, mục tiêu của Mỹ phá hủy trung tâm này hoặc chiếm đoạt số uranium được làm giàu Iran đang sở hữu. Nhìn vào tấm bản đồ vị trí địa lý tự nhiên của Iran, những nghi vấn không tưởng về sự “vô lý” của kế hoạch giải cứu dường như cũng dần được giải đáp. Thực chất, dù nêu cao khẩu hiệu “giải cứu phi công”, nhưng Mỹ lại nhắm vào một mục tiêu quan trọng hơn nhiều là chiếm đoạt uranium. Việc huy động một lực lượng lớn không quân, lực lượng đặc nhiệm, trong đó có hai chiếc máy bay vận tải C-130, thêm nhiều máy bay trực thăng, máy bay tiếp nhiên liệu và những thiết bị bay không người lái tối tân khác, lực lượng đặc nhiệm thậm chí có khả năng xây dựng một “sân bay dã chiến” và điều phối không lưu, đã vượt tầm giải cứu một phi công.
Từ những điều vô lý nêu trên, các nhà quan sát chỉ ra được rằng Mỹ đã có kế hoạch thâm nhập bí mật, bất ngờ nhằm chiếm đoạt số uranium ở Trung tâm Công nghệ Hạt nhân Isfahan, được che đậy dưới hình thức giải cứu phi công.
Những nhận xét này hoàn toàn có cơ sở, gần Trung tâm Công nghệ Hạt nhân Isfahan, phía Iran đưa tin nhận diện được số lượng lớn xác máy bay bị tiêu hủy. Số lượng này được cho là thuộc về hai chiếc C-130 và nhiều xác máy bay khác. Các nhà quan sát cũng cho rằng số máy bay bị bắn rơi là do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cùng lực lượng dân quân tự vệ chống trả quyết liệt, nhiều máy bay Mỹ bị bắn hạ, chiến dịch này bị thất bại. Để che đậy sự thất bại này, ông Trump làm rùm beng về kết quả giải cứu phi công. Ông không nói gì tới sự tổn thất nặng nề về máy bay bị bắn rơi trong chiến dịch giải cứu. Điều này đã khiến các quan chức Mỹ đặt ra nhiều câu hỏi. Gần đây, Phó Chủ tịch Quốc hội Iran Ali Nikzad cũng đã thẳng thắn đề cập tới sự kiện giải cứu phi công Mỹ. Ông cũng cho rằng: “Mục tiêu của Hoa Kỳ trong chiến dịch tại Isfahan là thu giữ uranium, nhưng họ đã thất bại.”
Từ những phân tích trên, có thể thấy rằng chiến dịch giải cứu phi công của Mỹ tại Iran không đơn thuần chỉ là tìm kiếm phi công, mà còn ẩn chứa nhiều điểm bất hợp lý. Những nghịch lý đã nói lên tất cả về một chiến dịch đặc biệt mà quân đội Mỹ đã tiến hành ở Iran. Nếu chiến dịch đột kích này thành công, ông Trump có dịp đề cao sức mạnh của quân đội Mỹ, chứng minh cho các đồng minh và thế giới một điều: không có gì cản trở được sức mạnh của quân đội Mỹ. Ông Trump cũng có cơ hội để quảng bá mình là Tổng thống có quyền lực nhất thế giới. Theo đó, ông sẽ tuyên bố chiến thắng, chấm dứt cuộc chiến ở Iran để thoát khỏi tình trạng sa lầy vào cuộc chiến tranh này, tránh được nhiều tổn thất. Nhưng tiếc thay, thắng lợi của cuộc đột kích bị đảo ngược, buộc ông Trump đơn phương tuyên bố ngừng bắn 15 ngày để tính toán những chiến dịch mới để đưa Iran trở lại thời kỳ đồ đá và: xóa sổ Iran khỏi Trái đất này.
Tuy nhiên, chính quyền Trump không đả động gì đến chiến dịch chiếm đoạt uranium của Iran, chỉ tập trung tung hô chiến dịch cứu được phi công Mỹ là một thắng lợi to lớn.
Trong lịch sử các cuộc chiến tranh, xung đột quân sự và chiến dịch chống khủng bố, lực lượng đặc nhiệm Mỹ đã nhiều lần tiến hành các chiến dịch thâm nhập sâu vào lãnh thổ đối phương để thực hiện những nhiệm vụ đặc biệt như giải cứu con tin, giải cứu tù binh hay tiêu diệt, bắt cóc, ám sát các mục tiêu giá trị cao. Những chiến dịch tiêu biểu có thể kể đến như vụ đột kích Sơn Tây (Việt Nam) năm 1970, chiến dịch tại Iran năm 1979, cuộc đột kích tiêu diệt Osama bin Laden tại Pakistan năm 2011, vụ bắt cóc Maduro – Tổng thống Venezuela năm 2026. Những sự kiện này càng củng cố những nhận định của các nhà quan sát và chuyên gia quân sự, tình báo rằng ông Trump đã “bật đèn xanh” cho các đơn vị đặc nhiệm Mỹ thực hiện kế hoạch đột nhập bất ngờ vào lãnh thổ Iran để chiếm đoạt khối lượng uranium được Mỹ ước đoán trên 400kg uranium ở trung tâm hạt nhân Isfahan. Núp dưới hoạt động giải cứu phi công Mỹ – nhưng không thành công – sự kiện mới đây trong cuộc gặp cấp cao giữa Mỹ và Iran tại Pakistan, Phó tổng thống Mỹ JD Vance yêu cầu Iran phải chấm dứt làm giàu uranium, đó là điều kiện tiên quyết để chính quyền ông Trump đàm phán với Iran kết thúc chiến tranh, điều này càng củng cố chiến dịch chiếm đoạt uranium của Mỹ. Sự kiện này sẽ còn tiếp tục được dư luận nhắc đến – cho đến khi sự thật được phơi bày.■
Hưng Thịnh
