Gần đây, Mexico và Canada phải đối mặt với những căng thẳng đáng kể trong quan hệ với Mỹ; Nhưng trong nỗ lực chung đăng cai Giải vô địch bóng đá thế giới lịch sử năm 2026, ba quốc gia này muốn đề cao “tinh thần đồng đội”.
Mùa hè năm 2018, khi kỳ World Cup 2026 được trao cho Hoa Kỳ, Mexico và Canada, các nhà lãnh đạo thế giới và các quan chức bóng đá đều nhấn mạnh một chủ đề bao quát: sự đoàn kết.
“Đây là cơ hội để gắn kết thế giới và làm nổi bật sự hợp tác tốt đẹp giữa Canada, Mexico và Hoa Kỳ”, Thủ tướng Canada lúc bấy giờ, Justin Trudeau, phát biểu.
“Canada, Hoa Kỳ và Mexico vô cùng đoàn kết”, Tổng thống Mexico lúc bấy giờ, Enrique Peña Nieto, tuyên bố.
Tổng thống Trump, khi đó đang trong nhiệm kỳ đầu tiên, cũng đồng ý: “Hoa Kỳ, cùng với Mexico và Canada, vừa giành được quyền đăng cai World Cup. Xin chúc mừng – thành quả của rất nhiều nỗ lực lớn!”
Giải vô địch bóng đá thế giới đầu tiên trong lịch sử được tổ chức tại 3 quốc gia đã khai mạc tại Mexico vào ngày 11/6/2026. Đội tuyển quốc gia Mexico gặp đội tuyển Nam Phi trong trận đấu đầu tiên trong số 104 trận đấu của giải, diễn ra khắp Bắc Mỹ, từ Vancouver và Toronto đến New York và Kansas City, đến Monterrey và Guadalajara.
Đây là một kỳ World Cup lịch sử, với số lượng đội tham gia kỷ lục (48). Và đây là một sự kiện mà cả thế giới ăn mừng bốn năm một lần, một trong số ít những cột mốc có sức ảnh hưởng lan tỏa đến hầu hết mọi ngóc ngách trên toàn cầu, bắc cầu nối giữa các rào cản về dân tộc, tôn giáo, tư tưởng và vô số rào cản khác.
Nhưng ngoài cơn sốt bóng đá, sự đoàn kết không phải là tinh thần chủ đạo trong thời gian gần đây giữa ba quốc gia chủ nhà, và việc tổ chức World Cup giữa các nước đồng minh-láng giềng này không phải là hoàn toàn trơn tru.
Kể từ khi bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai vào năm ngoái, ông Trump liên tục nhắm vào Mexico và Canada bằng những lời chỉ trích gay gắt, các tuyên bố về khả năng sử dụng hành động quân sự và những lời đe dọa áp thuế quan. Chính quyền của ông cũng triển khai chính sách nhập cư nghiêm ngặt, khiến một số cầu thủ, nhà báo và người hâm mộ World Cup bị từ chối nhập cảnh.
Và chỉ một ngày trước khi giải đấu chuẩn bị khởi tranh, ông Trump lại giáng thêm một đòn kinh tế vào hai nước đồng chủ nhà khi đe dọa để hiệp định thương mại tự do trị giá gần 2.000 tỷ USD giữa ba quốc gia hết hiệu lực.
Ông Trump phát biểu tại Phòng Bầu dục hôm 10/6: “Chúng ta không cần bất cứ thứ gì mà Canada có, chúng ta không cần bất cứ thứ gì mà Mexico có, nhưng họ lại cần mọi thứ mà chúng ta có”. Ông nói thêm: “Chúng ta không cần xe hơi của họ, không cần gỗ của họ, không cần năng lượng của họ, chúng ta không cần bất cứ thứ gì mà họ có”.
Ngoài ra, giải đấu lần này còn vấp phải làn sóng chỉ trích rộng rãi về mức giá bị cho là quá cao đối với một sự kiện vốn được quảng bá là dành cho tất cả mọi người. Lần đầu tiên, FIFA – cơ quan quản lý bóng đá thế giới – áp dụng cơ chế định giá linh hoạt (dynamic pricing), đẩy giá vé tăng lên mức chóng mặt – nếu như người hâm mộ có thể mua được vé.
Dĩ nhiên, đây không phải là kỳ World Cup đầu tiên bị ảnh hưởng bởi chính trị, và trong nhiều trường hợp trước đây, tranh cãi còn gay gắt hơn nhiều. Benito Mussolini đã đăng cai World Cup 1934 tại Italy và sử dụng giải đấu này để củng cố chế độ phát xít của mình. Argentina tổ chức World Cup năm 1978 trong thời kỳ chế độ độc tài quân sự tàn khốc. Chỉ mới 4 năm trước, Nga đã bị cấm tham dự vòng loại World Cup vì tấn công Ukraine.
Đối với nhiều người hâm mộ trên khắp thế giới, những yếu tố chính trị bao trùm giải đấu thường dần lùi vào hậu cảnh khi các trận đấu bắt đầu và tiếng cổ vũ cho đội tuyển quốc gia của họ vang lên.
Tuy nhiên, tại cả Mexico và Canada, có một cảm giác rằng hai quốc gia này chỉ đóng vai trò phụ trợ trong sự kiện lần này. Mỗi nước chỉ được tổ chức 13 trận đấu, diễn ra tại ba thành phố của Mexico và hai thành phố của Canada. Trong khi đó, Mỹ – quốc gia lớn hơn với các sân vận động có sức chứa lớn hơn – sẽ đăng cai tới 78 trận đấu tại 11 thành phố, bao gồm các trận tứ kết, bán kết và chung kết. Đối với nhiều người ở Mexico và Canada, rõ ràng là FIFA chủ yếu nhắm tới Mỹ, nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Chủ tịch FIFA, Gianni Infantino, đã dành nhiều năm để lấy lòng ông Trump, thậm chí còn trao cho ông một “Giải thưởng Hòa bình FIFA” lần đầu tiên thấy có. Tất cả những điều này làm dấy lên những lo ngại trong cộng đồng bóng đá về tính trung lập chính trị mà người đứng đầu môn thể thao này lẽ ra phải duy trì.
Tại Mexico, nơi bóng đá là môn thể thao quốc dân, việc một lần nữa được đăng cai World Cup là niềm tự hào to lớn. Không quốc gia nào khác trên thế giới – kể cả Brazil với kỷ lục 5 lần vô địch, hay các cường quốc bóng đá châu Âu – từng tổ chức World Cup nhiều lần như Mexico (vào các năm 1970, 1986 và nay là 2026).
Sân vận động mang tính biểu tượng của Thành phố Mexico City, thường được gọi là Estadio Azteca, trở thành sân vận động đầu tiên trong lịch sử đăng cai trận khai mạc World Cup tới ba lần. Sân được khánh thành vào năm 1966 và đã trải qua đợt cải tạo trị giá gần 200 triệu USD để phục vụ kỳ World Cup này, nâng sức chứa lên 87.500 chỗ ngồi.
Tuy nhiên, không phải ai cũng hài lòng. Nhiều cư dân địa phương khó chịu với điều mà họ cho là quá trình phát triển đô thị theo hướng phục vụ tầng lớp giàu có hơn, bị đẩy nhanh bởi World Cup. Các cuộc biểu tình đã làm tê liệt phần nào hệ thống giao thông vốn đông đúc của thành phố Mexico City, và nhiều cuộc biểu tình khác đang được lên kế hoạch – từ công đoàn giáo viên toàn quốc cho tới những bà mẹ đang đi tìm người thân mất tích trong bối cảnh nạn mất tích đang trở thành một cuộc khủng hoảng tại Mexico – nhiều nhóm dự kiến sẽ tập trung quanh thời điểm diễn ra trận khai mạc. Tuy nhiên, cảnh sát đã ngăn được phần lớn các nhóm này tiếp cận sân vận động.
Trên mặt trận ngoại giao, Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum đã cố gắng ứng xử thận trọng với ông Trump, nhưng quan hệ giữa hai nước vẫn căng thẳng, đặc biệt là trong năm nay.
Dưới áp lực từ phía Mỹ, chính phủ của bà Sheinbaum đã tăng cường hợp tác với các cơ quan chức năng Mỹ, bắt giữ hoặc tiêu diệt một số thủ lĩnh hàng đầu của các băng đảng ma túy. Mexico hiện là đối tác thương mại hàng đầu của Mỹ xét cả về nhập khẩu lẫn xuất khẩu, đồng thời nước này cũng áp đặt các mức thuế đối với Trung Quốc tương đồng với chính sách của ông Trump.
Tuy nhiên, bà Sheinbaum luôn khẳng định phải bảo vệ chủ quyền của Mexico và bác bỏ những lời đe dọa của ông Trump về việc tiến hành các cuộc tấn công quân sự nhằm vào các băng đảng ma túy trên lãnh thổ Mexico. Quan hệ song phương sau đó trở nên căng thẳng đáng kể vào tháng Tư, khi chính quyền Trump công bố bản cáo trạng cáo buộc một thống đốc bang của Mexico cùng 9 quan chức đương nhiệm và cựu quan chức khác đã hỗ trợ một băng đảng ma túy quyền lực của Mexico để đổi lấy hối lộ và phiếu bầu. Bà Sheinbaum từ chối bắt giữ vị thống đốc này, người thuộc cùng đảng chính trị với bà; chỉ trích giới chức Mỹ vì không cung cấp đầy đủ bằng chứng; đồng thời nhiều lần mô tả những cáo buộc nhằm vào ông ta là hành động có thể xúc phạm đến chủ quyền của Mexico.
Phá vỡ thông lệ lâu nay của các nguyên thủ quốc gia trên thế giới, bà Sheinbaum đã không tham dự trận khai mạc World Cup. Bà đã trao tấm vé khách mời VIP dự trận khai mạc cho một phụ nữ bản địa 21 tuổi, là một cầu thủ bóng đá nghiệp dư. Trước đó Tổng thống Mexico cho biết đã lên kế hoạch xem trận đấu này cùng công chúng trên màn hình khổng lồ tại quảng trường chính của thành phố Mexico City, nhưng cuối cùng bà đã tham dự một buổi tiệc xem bóng đá nhỏ hơn cùng với một số thành viên trong đảng chính trị của mình.
Người đồng cấp Canada của bà, Thủ tướng Mark Carney, cũng đang trong tình thế bế tắc với ông Trump.
Mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Canada, từng là mối quan hệ thân thiết như gia đình dựa trên sự hội nhập kinh tế và văn hóa, hiện đang ở mức thấp trong lịch sử. Ông Trump đã miêu tả Canada như một quốc gia yếu kém, chuyên lợi dụng và gây phiền toái, khiến tinh thần yêu nước của người dân Canada nổi dậy mãnh liệt và họ muốn định hình lại vận mệnh chính trị của đất nước.
Mặc dù thương mại là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự xấu đi trong quan hệ hiện nay, nhưng rạn nứt giữa hai nước còn sâu sắc hơn thế. Những phát biểu của ông Trump rằng Canada nên trở thành bang thứ 51 của Hoa Kỳ đã gây tác động mạnh tại Canada. Năm ngoái, người dân Canada đã bầu Mark Carney, một nhà tài chính giàu kinh nghiệm, làm thủ tướng với kỳ vọng ông sẽ giúp đất nước vượt qua những biến động của “kỷ nguyên Trump”.
Ông Carney đã bắt đầu xây dựng các liên minh mới trên toàn thế giới cho Canada và thúc đẩy việc mở rộng các thị trường mới nhằm giảm sự phụ thuộc quá lớn của đất nước vào hoạt động kinh doanh với Mỹ. Ông thậm chí còn để ngỏ khả năng tăng cường thương mại với Trung Quốc, đánh dấu sự thay đổi so với chính sách đối ngoại và thương mại vốn gắn chặt với Mỹ nhiều năm qua của Canada. Các quan chức Mexico và Canada cũng đã tiến hành các cuộc trao đổi riêng về tương lai của hiệp định thương mại ba bên với Mỹ.
Canada tổ chức trận đấu đầu tiên của kỳ World Cup năm nay vào hôm 13/6 (đội tuyển Canada gặp đội tuyển Bosnia và Herzegovina tại Toronto), nhưng Thủ tướng Canada không thể góp mặt vì trước đó một ngày ông đã lên đường sang châu Âu để tham dự các cuộc gặp ngoại giao và hội nghị thượng đỉnh của nhóm G7, bởi Canada đang “đa dạng hóa các mối quan hệ đối tác ở nước ngoài”.
Mỹ cũng thi đấu trận đầu tiên vào ngày 13/6 (đội tuyển quốc gia Mỹ gặp Paraguay tại Los Angeles), ông Trump đã không đến sân theo dõi trận đấu. Bản thân vị Tổng thống Mỹ cũng chỉ trích mức giá vé quá cao của giải đấu này. Trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại với The New York Post vào tháng trước, ông Trump nói: “Tôi chắc chắn muốn có mặt ở trận đấu đó, nhưng thành thật mà nói, tôi sẽ không bỏ tiền mua vé đâu”.■
Hoàng Anh dịch
(Nguồn: New York Times)
