Lần đầu tiên, từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, mối quan hệ Canada – Mỹ, từng được coi là mô hình điển hình nhất về hợp tác an ninh và kinh tế khăng khít giữa hai quốc gia láng giềng, đang đứng trước những rạn nứt và thay đổi sâu sắc chưa từng có.

Kể từ khi Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng với nhiệm kỳ thứ hai vào tháng 1/2025, dưới áp lực từ chính sách “America First” và các biện pháp thuế quan mạnh tay, Canada không còn lựa chọn ứng phó thụ động. Thay vào đó, Ottawa đang chủ động chuyển hướng, giảm sự lệ thuộc chiến lược vào Hoa Kỳ và khẳng định lại vai trò của mình như một cường quốc độc lập trên trường quốc tế.

Biểu tượng rõ nét nhất cho sự chuyển biến này chính là bài phát biểu gây chấn động của Thủ tướng Mark Carney tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos ngày 20/1/2026. Trong bài nói, ông đã thẳng thắn chỉ trích hiện tượng “hội nhập kinh tế bị vũ khí hóa”, đồng thời kêu gọi các quốc gia tầm trung (middle powers) phải “kết hợp lại để tạo ra một con đường thứ ba có sức ảnh hưởng thực sự”.

Cú hích buộc Canada phải thay đổi

Quan hệ Canada – Mỹ từng được coi là kiểu mẫu của sự hợp tác thân thiện, không biên giới phòng thủ, hội nhập kinh tế sâu sắc như một ngoại lệ hiếm hoi trong quan hệ quốc tế. Tuy nhiên, mối quan hệ song phương này luôn bị xáo trộn bởi chính sách khó lường của vị Tổng thống đặc biệt, ông Donald Trump, tại mỗi nhiệm kỳ mà ông Trump nắm quyền.

1. Những rạn nứt xuất hiện trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump (2017-2021)

Quay trở lại lịch sử, có thể thấy rạn nứt bắt đầu xuất hiện từ năm 2018 khi chính quyền Trump 1.0 áp dụng thuế quan với lý do an ninh quốc gia: 25% đối với thép và 10% đối với nhôm nhập khẩu từ Canada (cùng EU và Mexico). Canada coi đây là hành động xúc phạm nghiêm trọng, vì hai nước là đồng minh NATO lâu năm, chia sẻ biên giới dài nhất thế giới không có phòng thủ quân sự.

Thủ tướng Justin Trudeau lúc bấy giờ đã phản ứng quyết liệt với chính sách “đồng đô la cho đồng đô la”. Canada đã áp thuế trả đũa tương đương khoảng C$16,6 tỷ lên nhiều mặt hàng Mỹ như thép, nhôm, whisky, nước cam, yogurt, pizza, tủ lạnh… Đồng thời, Canada khiếu nại lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Cùng năm, ông Trump đe dọa hủy bỏ hoàn toàn NAFTA (Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ), buộc Canada và Mexico phải đàm phán lại. Kết quả là USMCA (Hiệp định Mỹ – Mexico – Canada) có hiệu lực từ năm 2020 và Canada buộc phải có những nhượng bộ quan trọng về sữa, ô tô và lao động.

Mặc dù quan hệ căng thẳng, nhưng dưới thời Tổng thống Joe Biden (2021-2024), quan hệ hai nước đã phần nào khôi phục sự ổn định và hợp tác.

2. Bùng nổ và rạn nứt sâu sắc trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump (từ 2025)

Khi ông Donald Trump nhậm chức nhiệm kỳ hai vào tháng 1/2025, căng thẳng nhanh chóng leo thang. Chỉ khoảng 10 ngày sau khi nhậm chức, ông Trump đã ký sắc lệnh hành pháp dựa trên IEEPA (International Emergency Economic Powers Act – Luật Quyền Lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế), áp thuế quan 25% lên hầu hết hàng hóa Canada (10% với năng lượng và dầu mỏ). Đặc biệt nặng nề là mức thuế 25% với toàn bộ xe hơi không sản xuất tại Mỹ (cao gấp nhiều lần so với mức trước), cùng mức thuế lên đến 50% đối với thép và nhôm.

Ngành công nghiệp ô tô Canada – nơi tạo ra gần nửa triệu việc làm – bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Ông Trump còn liên tục lặp lại ý tưởng gây sốc khi đề nghị Canada nên trở thành “bang thứ 51” của Mỹ để “tránh thuế quan, được miễn phí Golden Dome (lá chắn tên lửa), hưởng thuế quan bằng 0 và kinh tế tăng gấp 4 lần”!

Những phát ngôn công kích gần như hàng ngày của ông Trump đã chạm đến lòng tự hào dân tộc Canada. Người dân Canada phản ứng mạnh mẽ: hủy bỏ hàng loạt chuyến du lịch sang Mỹ, tẩy chay hàng hóa Mỹ, và lòng tin vào người hàng xóm phía Nam giảm mạnh.

3. Phản ứng quyết liệt của Canada

Dưới thời cựu Thủ tướng Justin Trudeau, Canada đã có những biện pháp áp thuế trả đũa 25% lên hơn 100 tỷ USD hàng hóa Mỹ (thép, ô tô, nông sản…).

Tuy nhiên những phản ứng mạnh mẽ và bài bản bắt đầu từ khi Ông Mark Carney nhậm chức Thủ tướng mới vào ngày 27/3/2025. Chỉ 13 ngày sau khi nhậm chức, ông đã tuyên bố mạnh mẽ rằng “Mối quan hệ Canada có với Hoa Kỳ dựa trên hội nhập sâu sắc về kinh tế và hợp tác chặt chẽ về an ninh, quân sự đã kết thúc”. Ông khẳng định “Canada không phải để bán” và phá vỡ thông lệ ngoại giao lâu năm bằng cách chọn châu Âu làm điểm đến thăm đầu tiên trên cương vị Thủ tướng, thay vì Mỹ, như các đời thủ tướng khác.

Một biểu tượng điển hình của căng thẳng là việc Mỹ trì hoãn mở cửa khẩu tại cây cầu Gordie Howe International Bridge (cầu quốc tế Gordie Howe nối Windsor – Detroit) – dự án do Canada tài trợ phần lớn – để dùng làm đòn bẩy đòi “bồi thường” và “tôn trọng”.

4. Hậu quả và cú hích thay đổi chiến lược của Canada

Cuộc chiến thương mại đã gây tổn thất cho cả hai bên, nhưng tác động đến Canada rõ nét hơn. Theo dữ liệu từ Statistics Canada và Scotiabank năm 2026, tỷ lệ xuất khẩu hàng hóa của Canada sang Mỹ giảm từ 75,9% (2024) xuống còn 71,7% (2025). Chuỗi cung ứng Bắc Mỹ bị phá vỡ nghiêm trọng ở các ngành ô tô, năng lượng và thép. GDP Canada giảm khoảng 1,5-2%, giá tiêu dùng tăng (xe hơi đắt hơn 4.000-10.000 USD), xuất khẩu sang Mỹ sụt giảm mạnh. Mỹ cũng chịu thiệt hại về lạm phát và chi phí sản xuất cao hơn.

Về mặt xã hội – chính trị, chủ nghĩa dân tộc Canada dâng cao chưa từng có. Hơn 60% người dân cho rằng “không thể tin tưởng Mỹ như trước”. Số chuyến đi Mỹ giảm mạnh, phong trào tẩy chay hàng Mỹ lan rộng. Thủ tướng Mark Carney trở thành biểu tượng của tinh thần “bảo vệ chủ quyền”.

Những rạn nứt nghiêm trọng này đã dần biến thành cú hích mạnh mẽ buộc Canada phải tái định vị chiến lược, giảm phụ thuộc và khẳng định chủ quyền.

Chiến lược “thoát Mỹ” nội tại: Xây dựng tự chủ và tự cường trên các lĩnh vực

Khi tuyên bố mối quan hệ cũ với Mỹ đã kết thúc, Thủ tướng Carney cho thấy ông đang tiếp nối tư tưởng chủ đạo trong chiến dịch tranh cử của ông  năm 2025.  Ông nhấn mạnh Canada cần chuyển từ vị thế phụ thuộc sang tự cường và đa dạng hóa để giảm rủi ro từ chính sách “America First” dưới thời ông Trump. Canada chủ trương chủ động phòng ngừa từ xa thay vì chỉ phản ứng thụ động trước những căng thẳng xảy ra với Mỹ bao gồm cả thương mại và chủ quyền lãnh thổ.

1. Canada chuyển từ chiến lược “hạ nhiệt thụ động” sang “tự chủ về kinh tế”

Chính phủ của Thủ tướng Carney chủ trương xây dựng sức mạnh ngay từ trong nước và đưa ra nhiều quyết sách để tăng cường sức dân khi quyết định cắt giảm thuế thu nhập, thuế sử dụng vốn và thuế đối với đầu tư kinh doanh, loại bỏ toàn bộ các rào cản liên bang đối với thương mại nội địa giữa các tỉnh. Đầu tư trị giá 1.000 tỷ đô la vào năng lượng, trí tuệ nhân tạo, khoáng sản quan trọng, các hành lang thương mại mới và nhiều lĩnh vực khác.

Chủ trương “One Canadian Economy” – Một nền kinh tế Canada thống nhất –  không chỉ là phản ứng tạm thời mà đang trở thành chiến lược dài hạn nhằm xây dựng một Canada tự cường, ít phụ thuộc hơn vào Hoa Kỳ, đẩy mạnh phong trào tiêu dùng nội địa, “Buy Canadian” và đa dạng hóa thị trường.

2. Điểm mạnh và rõ nét nhất được thể hiện chính là chính sách quốc phòng mới và tự cường nội địa

Ngày 17/2/2026 Thủ tướng Carney đã chính thức cho công bố Chiến lược quốc phòng công nghiệp (Defence Industrial Strategy). Đây là chiến lược quốc phòng công nghiệp đầu tiên của Canada, với gói đầu tư ban đầu 6,6 tỷ CAD, ưu tiên doanh nghiệp trong nước với mục tiêu tăng tỷ lệ nội địa hóa lên 70%, dự đoán sẽ  tạo ra  khoảng 125.000 việc làm chất lượng cao. Tăng xuất khẩu quốc phòng lên 50%.

Canada chủ trương sẽ tăng gấp đôi chi tiêu quốc phòng vào cuối thập kỷ này để vừa củng cố năng lực an ninh, vừa xây dựng các ngành công nghiệp trong nước. Canada đã đạt được mục tiêu của NATO là tăng đầu tư vào quốc phòng 2% GDP vào tháng 3/2026 (sớm hơn kế hoạch cũ), và đang hướng tới 3,5% chi tiêu quốc phòng + 1,5% an ninh liên quan vào năm 2035 để đạt tổng 5% theo cam kết mới của NATO.

Canada chủ trương tập trung vào các ngành then chốt như hàng không vũ trụ, đạn dược, hệ thống số, cảm biến, không gian, phương tiện không người lái… nhằm giảm phụ thuộc chuỗi cung ứng Mỹ. Về an ninh, Canada đã lên các kịch bản đối đầu quân sự với Mỹ, một dấu hiệu cho thấy sự nghi ngại tăng cao, đặc biệt khi  xuất hiện các thông tin về việc Mỹ thúc đẩy sự ly khai của tỉnh Alberta.

Đây là bước đi rõ ràng nhất hướng tới Tự chủ chiến lược trên mọi phương diện. Canada không phải cắt đứt hoàn toàn với Mỹ, mà phấn đấu “đủ mạnh để không bị “bắt làm con tin”.

Đa dạng hóa đối ngoại và xây dựng “cực thứ ba” của các cường quốc bậc trung – Định vị lại mình trong bối cảnh mới

Trong bài phát biểu lịch sử tại Davos ngày 20/1/2026, Thủ tướng Canada đã kêu gọi “…Các cường quốc tầm trung phải hành động cùng nhau bởi nếu chúng ta không có mặt trên bàn đàm phán thì chúng ta sẽ trở thành món ăn trên thực đơn”.  Theo Thủ tướng Carney, “Trong một thế giới cạnh tranh khốc liệt giữa các cường quốc, các quốc gia ở khoảng giữa có một sự lựa chọn hoặc cạnh tranh với nhau để dành lấy sự ưu ái hoặc kết hợp lại để tạo ra một con đường thứ ba có sức ảnh hưởng thực sự”.

Theo tinh thần đó, Canada nêu lên sáng kiến “…Xây dựng những liên minh có mục tiêu rõ ràng, cùng giải quyết từng vấn đề cụ thể với các đối tác có đủ điểm chung để hành động cùng nhau. Trong một số trường hợp, những liên minh này sẽ bao trùm phần lớn các quốc gia. Điều đó tạo ra một mạng lưới liên kết dày đặc trong đầu tư thương mại và chuẩn mực” mà các quốc gia “Có thể dựa vào để đối phó với thách thức và nắm bắt các cơ hội trong tương lai”.

Đây không chỉ là lời kêu gọi mà là hành động cụ thể của Canada trong vòng chưa đầy một năm. Với một tâm thế chủ động Canada đã và đang tích cực xây dựng chiến lược đối ngoại mới, chủ động chuyển sang chiến lược thoát dần Mỹ và hướng tới việc lập ra và dẫn dắt việc hình thành một cực thứ ba gồm các cường quốc tầm trung (middle powers). Đây cũng chính là cách mà Canada vừa giảm bớt sự phụ thuộc vào Mỹ, vừa đa dạng hóa quan hệ đối ngoại và để định vị lại mình trong bối cảnh mới.

Đồng thời Canada đang nhanh chóng đa dạng hóa hoạt động kinh tế đối ngoại. Theo Thủ tướng Carney, trong vòng sáu tháng đất nước của ông đã ký thêm hơn 12 thỏa thuận thương mại-an ninh trên bốn châu lục.

Hướng đi đầu tiên là củng cố trục với châu Âu – đối tác tự nhiên nhất về giá trị và lợi ích. Canada đã nhất trí thiết lập quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Liên minh châu Âu, bao gồm việc tham gia sáng kiến quốc phòng SAFE và các thỏa thuận mua sắm quốc phòng của châu Âu. Canada đã nâng cấp Hiệp định Kinh tế và Thương mại Toàn diện (CETA) với EU, hiện đại hóa quy tắc xuất xứ, mở rộng tiếp cận thị trường dịch vụ (công nghệ sạch, tài chính, kỹ thuật số). Nỗ lực xây dựng cầu nối giữa Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương và Liên minh châu Âu, với mục tiêu hình thành một khối thương mại mới với khoảng 1,5 tỷ dân.

Quan trọng hơn, Canada tham gia sâu vào sáng kiến mua sắm quốc phòng châu Âu SAFE (European defence procurement) và các thỏa thuận mua sắm quốc phòng chung của châu Âu. Nhờ đó, Ottawa không chỉ đa dạng nguồn cung thiết bị quân sự mà còn xây dựng năng lực sản xuất quốc phòng nội địa, giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng Mỹ.

Ông Carney gọi đây là “cột trụ châu Âu” trong kiến trúc của sự hợp tác giữa các quốc gia tầm trung.Về khoáng sản thiết yếu, Canada đang thúc đẩy việc thành lập các câu lạc bộ người mua dựa trên nền tảng G7 nhằm giúp thế giới đa dạng hóa nguồn cung và giảm phụ thuộc vào một số ít nhà cung cấp.

Hướng thứ hai là tái thiết lập và mở rộng quan hệ với châu Á, nổi bật nhất là thỏa thuận đột phá với Trung Quốc tháng 1/2026. Trong chuyến thăm Bắc Kinh (14-17/1/2026), Thủ tướng Carney và Chủ tịch Tập Cận Bình tuyên bố đối tác chiến lược mới. Canada đồng ý cho phép nhập khẩu tối đa 49.000 xe điện Trung Quốc/năm với mức thuế tối huệ quốc chỉ 6,1% (tăng dần lên 70.000 xe vào năm thứ 5). Đổi lại Trung Quốc giảm mạnh thuế canola từ khoảng 85% xuống còn 15% từ ngày 1/3/2026, đồng thời dỡ bỏ thuế phân biệt đối xử với tôm hùm, cua và đậu Hà Lan Canada. Song song đó, Canada đẩy mạnh đàm phán FTA với Ấn Độ, Thái Lan, Philippines và Mercosur… tập trung vào năng lượng, công nghệ, AI và khoáng sản quan trọng.

Những thỏa thuận này không chỉ cứu ngành nông nghiệp của Canada mà còn mở đường cho đầu tư liên doanh ô tô và chuỗi cung ứng năng lượng. Dù phải đối diện với  rủi ro chính trị cao khi ông Trump đe dọa áp thuế 100% nếu Canada hợp tác chặt với Trung Quốc, tuy nhiên với Canada đây là bước phòng ngừa cần thiết, đa dạng hóa để giảm rủi ro từ một thị trường duy nhất.

Xây dựng mạng lưới các cường quốc tầm trung – hướng quan trọng nhất – và cũng là đóng góp chiến lược lớn của Thủ tướng Carney

Trước sức ép từ Washington, Thủ tướng Mark Carney không chọn con đường đối đầu trực tiếp mà chuyển sang chiến lược xây dựng các liên minh linh hoạt, theo từng vấn đề, nhằm tạo ra một cực thứ ba có sức ảnh hưởng thực sự. Tinh thần cốt lõi của chiến lược là chuyển từ “phụ thuộc” sang “chiến lược tự chủ và liên minh linh hoạt”.

Với một tâm thế chủ động Canada đang tận dụng vị trí đặc biệt (thành viên duy nhất của cả CPTPP và EU) để kết nối hai khối này thành một “cầu nối” kinh tế quy mô 1,5 tỷ dân, GDP khoảng 30 nghìn tỷ USD.

Các nước tiềm năng sẽ bao gồm: EU (Đức, Pháp, Bắc Âu), Indo-Pacific (Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand, Singapore, Việt Nam, Malaysia), và một số nước Nam bán cầu (Brazil, Argentina, Nam Phi, Mexico). Thủ tướng Carney đề xuất sử dụng công cụ chống cưỡng ép (theo kinh nghiệm của EU), phối hợp trong G7, APEC, CPTPP để tạo “đòn bẩy tập thể”. Ví dụ điển hình là hợp tác về Bắc Cực và Greenland: Canada hỗ trợ chủ quyền Đan Mạch để chống lại tham vọng của Mỹ, đồng thời củng cố vị thế ở khu vực nhạy cảm này.

Trong một trật tự quốc tế đang định hình lại, khả năng thích ứng và giữ cân bằng sẽ quyết định vị thế của mỗi quốc gia

Những chuyển động chính trị tại Canada trong thời gian qua cho chúng ta thấy điều gì :

Một là, từ những tranh chấp thương mại ban đầu năm 2018 đến cuộc chiến thuế quan và phát ngôn “bang thứ 51” năm 2025, hành động của Tổng thống Trump đã trở thành cú hích lịch sử, làm mất lòng tin của người dân Canada và buộc Canada phải thức tỉnh, thay đổi tư duy và hành động quyết liệt để bảo vệ lợi ích quốc gia và chủ quyền trong một thế giới ngày càng bất định và bên cạnh một người láng giềng cũng bất định không kém.

Mặt khác, chính quyền của Thủ tướng Carney cho thấy Canada “…đang làm điều khác biệt” để góp phần giải quyết các vấn đề toàn cầu. Họ theo đuổi cách tiếp cận hình học biến đổi – tức là xây dựng những liên minh linh hoạt, khác nhau cho từng vấn đề cụ thể, dựa trên giá trị và lợi ích chung.

Với chiến lược này, Canada không chỉ tìm cách bảo vệ lợi ích quốc gia mà còn đang nỗ lực hình thành một “cực thứ ba” trong trật tự thế giới mới – nơi các cường quốc tầm trung cùng nhau định hình quy tắc, thay vì chỉ đứng giữa hai siêu cường đối đầu. Đó là cách tiếp cận thực tế của một cường quốc bậc trung và điều quan trọng là ông Carney không chọn đối đầu trực tiếp với Mỹ  mà dùng đa dạng hóa để tăng sức bền và vị thế đàm phán.

Nhiều nhận xét cho rằng chiến lược này logic, phù hợp trong bối cảnh mà ở đó nước Mỹ, dưới thời ông Trump, ngày càng gây sức ép và sử dụng ngoại giao giao dịch. Tuy nhiên, rủi ro lớn vì phụ thuộc kinh tế vào Mỹ vẫn rất cao (khoảng 75% xuất khẩu), chuỗi cung ứng Bắc Mỹ đã tích hợp sâu, và với nhiều quốc gia thì thúc đẩy quan hệ với Trung Quốc có thể mang rủi ro chính trị, an ninh cao trong quan hệ giữa Mỹ và Canada.

Hai là, Canada không chỉ “thoát Mỹ”mà còn đang định vị lại vai trò trên bàn cờ quốc tế. Một mặt Canada  tận dụng lợi thế (tài nguyên, vị trí địa chính trị, uy tín trung lập tương đối) để làm “cầu nối” giữa các khối nước. Mặt khác trong bối cảnh Mỹ phân tán ưu tiên chiến lược sang khu vực Trung Đông, Canada đang tận dụng cơ hội để nâng cao vai trò của mình như một trung tâm hợp tác linh hoạt, thay vì một vệ tinh trong quỹ đạo của Mỹ.

Nhiều nhà quan sát đánh giá sáng kiến hình thành một cực mới – linh hoạt, dựa trên lợi ích chung, và kiên quyết chống lại việc các siêu cường “vũ khí hóa hội nhập kinh tế” là một bước chuyển mình lịch sử: từ người chơi phụ thuộc sang người kiến tạo trật tự với ý tưởng cốt lõi – liên minh linh hoạt – liên kết theo từng vấn đề – không phải liên minh cố định.

Tuy nhiên, nếu xu hướng đối kháng tiếp tục kéo dài, cấu trúc an ninh Bắc Mỹ – vốn gắn chặt với các cơ chế như NATO – có thể đối mặt với những rạn nứt nhất định, từ đó tạo ra những biến số mới trong cán cân quyền lực khu vực.

Ba là, sự dịch chuyển trong chính sách của Canada không đơn thuần là lựa chọn mang tính tự chủ của riêng Canada, khi đã mất niềm tin vào đồng minh truyền thống mà phản ánh một thực tế sâu xa hơn: Đó là khi lợi ích không còn được đảm bảo một cách ổn định, các quốc gia buộc phải tìm kiếm các đối tác mới, mở rộng không gian chiến lược và từng bước giảm phụ thuộc vào các cường quốc.

Đây là bước đi rõ ràng nhất hướng tới Tự chủ chiến lược trên mọi phương diện. Canada không phải cắt đứt hoàn toàn với Mỹ, mà phấn đấu “đủ mạnh để không bị “bắt làm con tin”.

Và ở tầm rộng hơn, chuyển động của Canada không phải là cá biệt, mà nằm trong làn sóng tái cấu trúc quan hệ quốc tế, nơi các quốc gia tìm cách gia tăng tự chủ chiến lược. Tương tự, Trung Quốc cũng đang thúc đẩy các cấu trúc hợp tác mới với Nhật Bản và Hàn Quốc, cho thấy một xu hướng chung: Các “cực chơi” mới đang dần hình thành, không thay thế hoàn toàn trật tự cũ nhưng làm cho nó trở nên linh hoạt và đa tầng hơn.

Suy cho cùng, sự chuyển động của Canada không chỉ là câu chuyện của riêng Bắc Mỹ, mà là biểu hiện điển hình của một thế giới đang chuyển từ trật tự không ổn định sang những “cực chơi” linh hoạt – nơi quyền lực không còn cố định, mà luôn được tái định nghĩa theo lợi ích và thời thế.

Trong một thế giới như vậy, quan hệ giữa các cường quốc không còn thuần túy là đối đầu hay liên minh cố định, mà chuyển sang trạng thái đan xen lợi ích và cạnh tranh có kiểm soát. Điều này mở ra cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức lớn đối với các quốc gia đang phát triển.Chính vì thế trong thế giới đa cực hóa và dễ bị cưỡng ép, việc xây dựng năng lực nội tại (quốc phòng, công nghiệp, chuỗi cung ứng, công nghệ cao…) kết hợp đa dạng hóa đối tác là một xu hướng mới đang xuất hiện.

Cho đến thời điểm hiện tại, nhiều nhà quan sát nhận định rằng Canada đang làm khá tốt ở khía cạnh này, để thoát sự phụ thuộc vào Mỹ và tạo vị thế dẫn dắt cực mới do Canada đang nỗ lực xây dựng. Từ sự chuyển đổi chiến lược của Canada, bài học cho mỗi quốc gia là rõ ràng. Trong một trật tự quốc tế đang định hình lại, khả năng thích ứng và giữ cân bằng sẽ quyết định vị thế của mỗi quốc gia.■