Trong năm 2025 dưới thời Tổng thống Donald Trump, quan hệ Mỹ – Trung Quốc tiếp tục ở trạng thái đối đầu quyết liệt trên nhiều lĩnh vực. Ngay khi trở lại nắm quyền, ông Trump xác định Bắc Kinh là đối thủ chiến lược số một của Washington – một mối đe dọa hàng đầu đối với an ninh quốc gia, lợi ích kinh tế của Mỹ, cũng như tầm ảnh hưởng địa chính trị của Mỹ tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và trên toàn cầu. Chính quyền Trump coi Trung Quốc là đối thủ cần kiềm chế cả về quân sự, công nghệ lẫn kinh tế; đồng thời tìm cách đẩy lùi ảnh hưởng của Bắc Kinh tại các “sân sau” truyền thống của Mỹ. Trong năm qua, cuộc cạnh tranh Mỹ – Trung đã nổi lên rõ rệt trên ba mặt trận chính: quân sự, công nghệ – kinh tế và địa chính trị.

Cạnh tranh quân sự: Chạy đua sức mạnh ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương

Mỹ dưới thời ông Trump đẩy mạnh triển khai quân sự tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương nhằm ngăn chặn đà trỗi dậy quân sự của Trung Quốc. Washington tiếp tục củng cố quan hệ đồng minh với Nhật Bản và Hàn Quốc, tăng cường hiện diện lực lượng ở xung  quanh Đài  Loan và thường xuyên tổ chức tập trận chung để răn đe Bắc Kinh. Đáng chú ý, Mỹ lần đầu công khai hỗ trợ Đài Loan về mặt quân sự ở mức chưa từng có: cử huấn luyện viên và cố vấn tới giúp đào tạo lực lượng phòng vệ Đài Bắc. Động thái này khiến Trung Quốc đáp trả bằng cách gia tăng áp lực quân sự quanh đảo Đài Loan gần như hàng ngày, đưa ra tín hiệu sẵn sàng sử dụng vũ lực nếu cần.

Mỹ còn khuyến khích các đồng minh Đông Bắc Á nâng cao năng lực quốc phòng, kể cả phát triển vũ khí tấn công. Chính quyền Trump đầu nhiệm kỳ hai đã “bật đèn xanh” cho Hàn Quốc chế tạo tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân – một bước đi đột phá giúp liên minh Mỹ – Hàn mạnh mẽ chưa từng có theo lời ông Trump. Ngày 30/10, Tổng thống Trump tuyên bố chấp thuận đề nghị của Seoul đóng tàu ngầm hạt nhân, đồng thời ca ngợi quan hệ quân sự song phương đang ở đỉnh cao lịch sử. Washington sẽ chuyển giao công nghệ để Hàn Quốc đóng tàu ngầm hạt nhân tại xưởng ở Philadelphia (Mỹ), nằm trong kế hoạch thúc đẩy công nghiệp đóng tàu quốc phòng của Mỹ và đồng minh. Cùng lúc, Nhật Bản cũng tăng tốc hiện đại hóa quân đội, mua sắm khí tài tầm xa của Mỹ như tên lửa hành trình Tomahawk và phát triển năng lực tấn công phủ đầu. Tokyo đã quyết định tăng gấp đôi ngân sách quốc phòng lên 2% GDP, lần đầu tiên sau nhiều thập niên, nhằm có khả năng răn đe tấn công vào các căn cứ tên lửa của đối phương nếu xảy ra xung đột. Sự chuyển mình này của Nhật – Hàn được Washington khuyến khích và hỗ trợ, tạo thành một mặt trận thống nhất về quân sự để đối trọng với Trung Quốc và Triều Tiên ở Đông Bắc Á.

Trong khi đó, Bắc Kinh phản ứng bằng cách tăng tốc mở rộng và hiện đại hóa Quân Giải phóng Nhân dân (PLA). Trung Quốc hạ thủy thêm nhiều tàu chiến cỡ lớn, biên chế các cụm tàu sân bay mới và liên tục điều nhóm tàu hải quân hoạt động xa bờ. Hồi tháng 2/2025, một cụm tàu chiến Trung Quốc gồm 3 chiếc (một tàu tuần dương, một khinh hạm và tàu tiếp liệu) đã xuất hiện bất thường gần bờ biển phía đông Úc, buộc Canberra điều không quân và hải quân theo dõi sát sao. Giới chức Úc gọi đây là diễn biến hiếm gặp và tiềm ẩn nguy cơ, mặc dù các tàu Trung Quốc vẫn hoạt động trong phạm vi luật pháp quốc tế. Cùng thời điểm, quan hệ quân sự Trung – Nga ngày càng gắn bó với các cuộc tập trận chung thường niên. Tháng 8/2025, hải quân hai nước tổ chức Joint Sea 2025 ở vùng biển Nhật Bản, tập dượt các khoa mục tác chiến chống ngầm và phòng không. Chưa dừng lại ở khu vực Đông Á, Bắc Kinh còn vươn ảnh hưởng quân sự sang tận Trung Đông. Tháng 3/2025 và đầu tháng 11/2025, hải quân Trung Quốc cùng Nga và Iran tiến hành cuộc diễn tập “Vành đai An ninh 2025” trên vùng Biển Đỏ gần cảng Chabahar của Iran, nhằm tăng cường phối hợp tác chiến và gửi thông điệp thách thức sự hiện diện của Mỹ tại khu vực. Giới quan sát nhận định, thông qua các hoạt động phô diễn sức mạnh ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương cũng như Ấn Độ Dương – Trung Đông, Trung Quốc đang nỗ lực kìm chế tầm ảnh hưởng quân sự của Mỹ trên phạm vi toàn cầu.

Mặt trận công nghệ và kinh tế: Cuộc chiến không khoan nhượng

Cạnh tranh Mỹ – Trung trong lĩnh vực công nghệ cao và kinh tế năm 2025 cũng diễn ra gay gắt. Chính quyền Trump tiếp tục siết chặt các hạn chế xuất khẩu công nghệ tiên tiến sang Trung Quốc, đặc biệt là chip bán dẫn, và vận động các đồng minh châu Âu – châu Á cùng tham gia. Mỹ đã thuyết phục được Hà Lan và Nhật Bản hạn chế bán các máy quang khắc chip hiện đại cho Trung Quốc, nhằm ngăn Bắc Kinh tiếp cận công nghệ sản xuất chip dưới 7nm. Đồng thời, Washington cùng EU tăng cường kiểm soát đầu tư và chia sẻ dữ liệu nhạy cảm với Trung Quốc, tạo một mặt trận chung về công nghệ phương Tây. Đáp lại, Bắc Kinh theo đuổi chiến lược “tự lực tự cường” trong công nghệ: đẩy mạnh nghiên cứu phát triển chip nội địa, hệ điều hành và nền tảng AI của riêng mình. Năm 2023–2024, các tập đoàn Trung Quốc như Huawei khiến giới quan sát bất ngờ khi ra mắt sản phẩm điện tử sử dụng chip tiên tiến do chính Trung Quốc sản xuất, phần nào vượt qua được rào cản cấm vận của Mỹ. Song song, Trung Quốc không ngần ngại phản công bằng vũ khí công nghệ – nguyên liệu mà mình nắm ưu thế. Từ tháng 10/2025, Bắc Kinh từng áp dụng biện pháp hạn chế xuất khẩu đối với đất hiếm và các kim loại chiến lược (như gali, gecmani) nhằm trả đũa việc Mỹ mở rộng trừng phạt công nghệ. Đất hiếm là thành phần sống còn trong chế tạo sản phẩm công nghệ cao, và Trung Quốc hiện cung ứng tới 70% sản lượng đất hiếm toàn cầu. Động thái này của Bắc Kinh khiến Washington lo ngại và cảnh báo sẽ “tăng thuế đáp trả” nếu Trung Quốc tiếp tục chặn bán đất hiếm. Cuộc so găng công nghệ giữa hai siêu cường vì thế ngày càng quyết liệt, lôi kéo theo nhiều nước khác tham gia hoặc chịu tác động lan tỏa.

Trên mặt trận kinh tế – thương mại, năm 2025 chứng kiến một cuộc chiến thuế quan mới bùng nổ và leo thang mạnh mẽ giữa Mỹ và Trung Quốc. Ngay từ đầu nhiệm kỳ hai, Tổng thống Trump đã tái áp đặt và tăng thuế trừng phạt với hàng hóa Trung Quốc, tương tự “thương chiến” 2018 nhưng quy mô rộng hơn. Tháng 4/2025, Washington công bố một loạt biểu thuế mới nhằm vào hàng nhập khẩu từ Trung Quốc trị giá hàng trăm tỷ USD, viện dẫn lý do thâm hụt thương mại và cáo buộc Bắc Kinh thao túng kinh tế. Bắc Kinh lập tức trả đũa tương xứng – áp thuế bổ sung lên các mặt hàng nông sản và công nghiệp của Mỹ, đồng thời đình chỉ mua nhiều sản phẩm năng lượng từ Mỹ. Hai bên liên tục “ăn miếng trả miếng” suốt nhiều tháng, đẩy thương mại song phương vào thế bế tắc. Đến mùa thu 2025, do tác động tiêu cực và áp lực từ cộng đồng doanh nghiệp, cả Washington và Bắc Kinh đều tỏ dấu hiệu xuống thang.

Bước ngoặt diễn ra bên lề Hội nghị APEC cuối tháng 10/2025 khi Tổng thống Trump gặp Chủ tịch Tập Cận Bình tại Busan (Hàn Quốc). Kết quả là một thỏa thuận thương mại tạm thời mang tính “lịch sử” đã đạt được, giúp hạ nhiệt căng thẳng. Theo thỏa thuận này, Trung Quốc cũng có nhượng bộ đáng kể: cam kết kiểm soát tiền chất fentanyl (một vấn đề Mỹ quan tâm), tạm dừng áp đặt hạn chế xuất khẩu đất hiếm mới trong một năm, nối lại nhập khẩu nông sản Mỹ (mua 12 triệu tấn đậu tương ngay trước cuối năm và 25 triệu tấn mỗi năm đến 2028), cũng như gỡ bỏ các biện pháp trả đũa nhằm vào doanh nghiệp lớn của Mỹ. Bắc Kinh đồng ý dừng toàn bộ thuế quan trả đũa đã áp từ tháng 3/2025, dỡ bỏ các hàng rào phi thuế quan đối với ngành công nghiệp Mỹ, và cho phép xuất khẩu trở lại các nguyên liệu chiến lược như đất hiếm, antimon… dưới dạng cấp phép chung. Đổi lại, Mỹ cũng phải nhân nhượng: Washington sẽ giảm 10% thuế nhập khẩu với nhiều mặt hàng Trung Quốc từ ngày 10/11, đồng thời hoãn kế hoạch nâng thuế cao hơn đến cuối 2026. Nhà Trắng còn nhất trí trì hoãn thực thi các quy định siết xuất khẩu công nghệ mới nhằm vào doanh nghiệp Trung Quốc trong “danh sách đen” cho đến năm 2026. Thỏa thuận đình chiến thương mại này cho thấy không bên nào có thể “đánh gục” bên kia trong cuộc chiến kinh tế kéo dài, mà rốt cuộc phải chấp nhận điều chỉnh để tránh gây thiệt hại thêm cho chính mình. Dù vậy, phần lớn mức thuế trừng phạt lẫn hạn chế cũ vẫn được duy trì; quan hệ kinh tế Mỹ – Trung chưa trở lại bình thường, chỉ tạm thời “đóng băng” xung đột ở một ngưỡng mới.

Một điểm đáng chú ý khác là vấn đề dầu mỏ và năng lượng trong cuộc cạnh tranh kinh tế giữa hai cường quốc. Sau khi chiến sự Ukraine leo thang, Washington muốn bóp nghẹt nguồn thu dầu khí của Nga, sẵn sàng áp lệnh trừng phạt thứ cấp lên bất kỳ nước thứ ba nào mua dầu Nga vượt trần giá G7. Tuy nhiên, Trung Quốc – khách hàng năng lượng lớn của Nga – tỏ ra không dễ bị khuất phục. Tháng 10/2025, chính quyền Trump lần đầu trừng phạt trực tiếp hai tập đoàn dầu khí chủ lực của Nga (Rosneft và Lukoil) nhằm cắt đứt kênh xuất khẩu dầu sang châu Á. Động thái này buộc 4 công ty dầu nhà nước Trung Quốc (PetroChina, Sinopec, CNOOC, Zhenhua) tạm ngừng mua dầu thô Nga vận chuyển bằng đường biển để tránh rủi ro bị vạ lây. Tuy vậy, dòng chảy dầu Nga sang Trung Quốc không vì thế mà ngưng. Phần lớn dầu Nga, Trung Quốc nhập khẩu (khoảng 900.000 thùng/ngày) đi qua đường ống vẫn tiếp tục thông suốt, gần như miễn nhiễm với các lệnh trừng phạt. Bên cạnh đó, các nhà máy lọc dầu tư nhân Trung Quốc chỉ tạm dừng ngắn hạn để đánh giá tình hình, và nhiều khả năng sẽ nối lại mua dầu Nga qua bên thứ ba. Nói cách khác, mặc dù Mỹ đe dọa mạnh nhưng chưa dám trực tiếp trừng phạt doanh nghiệp Trung Quốc, nên Bắc Kinh vẫn có cách để lách và duy trì nguồn cung năng lượng từ Moscow. Quả thực, điện Kremlin tuyên bố doanh thu dầu mỏ Nga không sụt giảm nghiêm trọng, một phần nhờ lượng lớn dầu vẫn bán sang Trung Quốc và Ấn Độ thông qua các kênh phi chính thức. Giới phân tích nhận định Washington ở vào thế khó: nếu mạnh tay hơn với Trung Quốc về dầu Nga sẽ đẩy quan hệ song phương vào khủng hoảng, trong khi lùi bước thì mục tiêu cô lập Nga lại bị suy yếu. Hiện tại, Mỹ vẫn phải chấp nhận thực tế là Bắc Kinh không ngừng tăng cường dự trữ dầu thô giá rẻ từ Nga, bảo đảm lợi ích năng lượng cho mình bất chấp áp lực phương Tây.

Địa chính trị nóng bỏng: Mỹ phản công trên “Vành đai, Con đường”

Cuộc cạnh tranh Mỹ – Trung năm qua còn thể hiện rõ nét trên bàn cờ địa chính trị toàn cầu. Chính quyền Trump tích cực tấn công vào tầm ảnh hưởng của Trung Quốc tại loạt quốc gia thuộc Sáng kiến “Vành đai, Con đường” (BRI) – từ Trung Đông, Nam Á cho đến Mỹ Latinh. Washington coi các dự án BRI của Bắc Kinh là mối đe dọa lâu dài đối với vị thế siêu cường của Mỹ, nên đã tìm cách phá vỡ hoặc làm suy yếu sự hiện diện của Trung Quốc tại những nước tham gia BRI.

Tại Trung Đông, Mỹ duy trì quân đội ở Syria và Iraq, đồng thời gia tăng áp lực lên Iran. Năm  2025, Tổng thống Trump đã đe dọa và cùng  Israel tiến hành tấn công quân sự chưa từng có nhắm vào Tehran do  nước này không đàm phán thỏa thuận hạt nhân mới. Dù cuối cùng hai bên tạm tránh leo thang thành chiến tranh, nhưng Washington vẫn duy trì cấm vận hà khắc bóp nghẹt kinh tế Iran. Song song, Mỹ tiếp tục hiện diện tại Syria, hậu thuẫn lực lượng đối lập, cản trở nỗ lực ảnh hưởng  của Trung Quốc và Nga. Rõ ràng, Washington không muốn Syria rơi vào quỹ đạo Trung – Nga. Chỉ đến cuối 2025, xuất hiện tín hiệu Mỹ toan tính đổi chiến thuật: Tổng thống Trump ngỏ ý sẵn sàng dỡ bỏ các lệnh trừng phạt để “mở đường” cho Syria tái thiết. Giới phân tích cho rằng đây là bước đi nhằm lôi kéo Syria ra khỏi quỹ đạo BRI của Trung Quốc, hoặc ít nhất chia phần ảnh hưởng trong công cuộc tái thiết hàng trăm tỷ USD. Dù vậy, Damascus vẫn giữ quan hệ rất chặt chẽ với Bắc Kinh và Moskva – hai nước đã hỗ trợ họ trong thời  gian qua..

Tại Nam Á, Mỹ cũng bị cho là nhúng tay vào tình hình nội bộ một số quốc gia thân cận với Trung Quốc. Bangladesh – nước nhận nhiều đầu tư hạ tầng từ BRI – đã trở thành điểm nóng. Trước cuộc tổng tuyển cử đầu năm 2024, Washington và Liên minh châu Âu liên tục gây sức ép đòi chính quyền Thủ tướng Sheikh Hasina tổ chức bầu cử “tự do, công bằng”, thậm chí đe dọa áp trừng phạt visa đối với quan chức Bangladesh bị cho là “phá hoại dân chủ”. Động thái này bị dư luận Bangladesh xem là can thiệp trắng trợn vào công việc nội bộ. Trái lại, Trung Quốc và Nga công khai kêu gọi tôn trọng chủ quyền của Dhaka, phản đối bên ngoài can thiệp bầu cử. Kết quả, bà Hasina (thân thiện với Bắc Kinh) tiếp tục thắng cử nhiệm kỳ 5 nhưng căng thẳng chính trị vẫn âm ỉ. Tương tự, tại Nepal, Myanmar, Pakistan… Mỹ cũng tăng cường ngoại giao hậu trường nhằm hỗ trợ các lực lượng thân phương Tây, trong khi Trung Quốc hậu thuẫn chính phủ hoặc phe phái có lợi cho họ. Nhiều cuộc khủng hoảng nội bộ ở các nước này được truyền thông Nga – Trung mô tả như “một dạng cách mạng màu” có bàn tay phương Tây.

Tổng thống Trump mời lãnh đạo 5 nước Trung Á (Kazakhstan, Uzbekistan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan) – vốn giáp Trung Quốc – tham dự hội nghị thượng đỉnh đặc biệt tại Washington vào tháng 11/2025. Ông Trump cam kết tăng cường hợp tác kinh tế và an ninh với Trung Á, nhằm ngăn các nước này ngả hẳn về phía Nga – Trung. Đáng chú ý, Tổng thống Trump đã lôi kéo được Tổng thống Armenia và Azerbaijan đến Washington ký thỏa thuận ba bên hợp tác thiết lập trục Zangezur từ Azerbaijan, Armenia nối với Thổ Nhĩ Kỳ do Mỹ kiểm soát. Nếu trục này thành hiện thực sẽ ngăn chặn con đường Trung Quốc tiến đến châu Âu và ngăn chặn Nga xuống khu vực Ấn Độ Dương và châu Phi.

Nổi bật nhất là diễn biến tại Mỹ Latinh, nơi từ lâu Trung Quốc đã mở rộng đầu tư và thách thức ảnh hưởng của Washington. Chính quyền Trump năm 2025 tập trung kiềm tỏa sườn phía nam bằng cả biện pháp ngoại giao lẫn phô trương sức mạnh. Hàng loạt quốc gia Mỹ Latinh từng tích cực tham gia BRI hoặc hợp tác dầu mỏ với Trung Quốc bỗng rơi vào biến động: từ Guatemala, Colombia, Mexico đến Brazil. Nhiều chính phủ khu vực phải cân nhắc lại mức độ “xoay trục” sang Bắc Kinh. Đáng chú ý, tháng 9/2025, Paraguay – đồng minh ngoại giao cuối cùng của Đài Loan ở Nam Mỹ – đã cắt đứt quan hệ với Đài Bắc và thiết lập quan hệ với Trung Quốc, đổi lại lời hứa đầu tư từ Bắc Kinh. Động thái này tạo hiệu ứng domino, khiến Mỹ lo ngại mất dần ảnh hưởng ở sân sau. Để trấn an khu vực, Mỹ tiến hành vận động các chính phủ Mỹ Latinh rời bỏ sức hấp dẫn từ vốn vay và thương mại Trung Quốc. 

Đỉnh điểm đối đầu địa chính trị Mỹ – Trung thể hiện qua cuộc khủng hoảng Venezuela. Quốc gia Nam Mỹ này có trữ lượng dầu thô lớn nhất thế giới và là đối tác dầu khí chiến lược của Trung Quốc. Bắc Kinh nhiều năm qua đã rót hàng chục tỷ USD vào ngành dầu Venezuela, đổi lại nguồn cung năng lượng ổn định. Chính quyền Trump quyết tâm “giải quyết” vấn đề Venezuela vì lo ngại ảnh hưởng của Bắc Kinh ngay tại Tây Bán cầu. Từ cuối tháng 8/2025, Mỹ âm thầm triển khai một lực lượng quân sự hùng hậu đến vùng biển Caribbean, gồm khoảng 10.000 binh sĩ, nhiều máy bay ném bom B-52, B-1B và một tàu sân bay hạt nhân (USS Gerald R. Ford) thường trực gần Venezuela. Washington tuyên bố chiến dịch này nhằm chống tội phạm ma túy, cáo buộc Caracas dung túng các “tập đoàn ma túy” gây hại cho người Mỹ. Thực tế, từ tháng 9 đến đầu tháng 11, quân đội Mỹ đã thực hiện ít nhất 16 cuộc tấn công vào các tàu thuyền bị nghi buôn ma túy ở vùng biển quanh Venezuela, tiêu diệt khoảng 65 – 66 người. Tổng thống Trump còn úp mở khả năng tiến hành không kích chính xác vào các cơ sở quân sự và đổ bộ kiểm soát mỏ dầu của Venezuela để lật đổ chính quyền Nicolas Maduro. Ông Trump đã yêu cầu Bộ Tư pháp vạch cơ sở pháp lý nhằm mở rộng chiến dịch “chống ma túy” từ trên biển vào lãnh thổ Venezuela. Ông Trump đã ra lệnh cho cơ quan tình báo Mỹ CIA thực hiện kế hoạch lật đổ Tổng thống Venezuela Maduro.

Về phần mình, Tổng thống Maduro lên án gay gắt, cáo buộc Mỹ lấy cớ cuộc chiến ma túy để thay đổi chế độ và chiếm đoạt dầu mỏ Venezuela. Caracas khẩn cấp tìm kiếm sự ủng hộ từ các đối tác như Nga, Trung Quốc. Moskva lập tức lên án Washington “sử dụng vũ lực quá mức” và tái khẳng định ủng hộ chính phủ Venezuela. Nga thậm chí tiết lộ đã cung cấp hệ thống phòng không Pantsir-S1, Buk-M2E cho Venezuela, và sẵn sàng cân nhắc gửi thêm vũ khí tấn công hiện đại như tên lửa siêu vượt âm Oreshnik hay tên lửa hành trình Kalibr để giúp Caracas tự vệ.

Tình hình trở nên hết sức căng thẳng vào đầu tháng 11/2025 khi có thông tin ông Trump “xem xét các phương án quân sự trực tiếp” nhằm lật đổ ông Maduro. Động thái cứng rắn của Nhà Trắng vấp phải phản ứng ngay trong nội bộ nước Mỹ: Quốc hội (do phe đối lập kiểm soát Thượng viện) đã lên kế hoạch bỏ phiếu thông qua nghị quyết hạn chế quyền lực chiến tranh, nhằm ngăn ông Trump đơn phương tấn công Venezuela nếu chưa được Quốc hội phê chuẩn. Giới lập pháp Mỹ lo ngại Tổng thống đang đẩy đất nước vào một cuộc phiêu lưu quân sự nguy hiểm ở Nam Mỹ. Dưới sức ép đó, ông Trump tuyên bố “chưa đưa ra quyết định cuối cùng” về việc tấn công, nhưng vẫn khẳng định “ngày tháng cầm quyền của Maduro chỉ còn tính bằng ngày”. Như vậy có thể thấy, Mỹ đang mở rộng mặt trận ảnh hưởng ra toàn bán cầu Tây, quyết không để Trung Quốc tạo dựng chỗ đứng vững chắc trong sân sau truyền thống của mình.

Kết luận: Cục diện cạnh tranh dài hạn và những toan tính chiến lược

Nhìn lại năm 2025, có thể thấy rõ tham vọng kiềm chế và cạnh tranh toàn diện với Trung Quốc trong chính sách của Tổng thống Trump. Từ quân sự, kinh tế cho đến địa chính trị, Washington dưới thời Trump đều gia tăng hiện diện và hành động quyết liệt nhằm bảo vệ lợi ích Mỹ và thách thức vị thế Trung Quốc. Trên mặt trận quân sự, Mỹ khẳng định cam kết lâu dài với khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, không ngần ngại giúp đồng minh tăng cường sức mạnh tấn công và thậm chí tiến gần đến “lằn ranh đỏ” của Bắc Kinh ở vấn đề Đài Loan. Ở lĩnh vực kinh tế – công nghệ, sau những màn “ăn miếng trả miếng”, hai siêu cường buộc phải tạm đình chiến, nhưng cục diện tách rời phần nào đã hình thành khi đôi bên giảm phụ thuộc vào nhau và tự phát triển khả năng nội tại. Về địa chính trị, Mỹ ghi dấu một năm phản công thành công trên nhiều hướng – ít nhất từ góc nhìn của Washington. Chính quyền Trump đã giành được sự ủng hộ của một số đồng minh, đối tác để cô lập Trung Quốc; đồng thời gây khó khăn cho Bắc Kinh tại những nước then chốt (như Iran, Syria, Venezuela…). Tuy vậy, các thành tựu địa chính trị này của ông Trump vẫn còn mong manh và đối mặt không ít thách thức.

Đáng chú ý, trong toan tính chiến lược dài hơi, Washington đã cố gắng “chia để trị” bộ đôi Bắc Kinh – Moskva. Nhiều thời điểm, ông Trump tỏ thiện chí với Điện Kremlin, ngầm hy vọng có thể lôi kéo Nga về phía Mỹ nhằm cô lập Trung Quốc. Chẳng hạn, Nhà Trắng hạn chế chỉ trích Nga, tìm kênh đối thoại về Ukraine và ám chỉ sẵn sàng “nhẹ tay” nếu Moskva giảm quan hệ với Bắc Kinh. Thế nhưng, thực tế cho thấy quan hệ Nga – Trung ngày càng gắn bó chặt chẽ do chia sẻ lợi ích kinh tế, an ninh và chung quan điểm hoài nghi phương Tây. Theo phân tích của giới chuyên gia, Tổng thống Putin xem Mỹ là “đối thủ lớn nhất” và không dễ đổi lập trường chỉ vì quan hệ cá nhân với ông Trump. Hơn nữa, Nga nhận thấy sự ổn định và thực dụng trong liên minh với Trung Quốc. Việc Nga – Trung phối hợp phát triển khối BRICS và phi đô la hóa là đòn tấn công mạnh mẽ làm suy yếu vai trò số một của nước Mỹ. Chính quyền Trump, bất chấp nỗ lực, không thể phá vỡ “trục Moskva – Bắc Kinh” bởi hai nước này đã xích lại gần nhau vì nhu cầu sinh tồn trước sức ép Mỹ. Thậm chí nếu Washington cố lôi kéo Moskva, Bắc Kinh sẽ “ra đòn” tăng hỗ trợ kinh tế – quân sự cho Nga, khiến toan tính của ông Trump càng khó thành công. Do đó, giới quan sát kết luận chiến lược chia rẽ Trung – Nga của Washington đến nay đã thất bại hoặc chí ít cũng “cực kỳ khó khăn và khó có thể hoàn thành” trong bối cảnh hiện tại.

Tóm lại, bức tranh đối đầu Mỹ – Trung năm 2025 cho thấy cuộc cạnh tranh giữa hai siêu cường đã mở rộng trên mọi phương diện và ngày càng phức tạp. Dưới thời Tổng thống Trump, Mỹ đã chủ động và cứng rắn hơn trong việc kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc, từ châu Á – Thái Bình Dương tới Trung Đông, Mỹ Latinh. Trung Quốc cũng phản ứng quyết liệt, không nhượng bộ các lợi ích cốt lõi và tăng cường liên kết với các đối tác như Nga, Iran để chống lại áp lực từ Washington. Cục diện “hai siêu cường” cạnh tranh sẽ còn tiếp diễn lâu dài. Như nhiều nhà phân tích dự báo, cuộc cạnh tranh Mỹ – Trung sẽ là một marathon địa chính trị có thể kéo dài hàng thập kỷ, với những giai đoạn leo thang – hòa hoãn đan xen. Năm 2025 chỉ là một chặng đường cho thấy tham vọng và giới hạn của mỗi bên. Trong tương lai, tương quan sức mạnh giữa Washington và Bắc Kinh cùng các chiến lược linh hoạt của họ sẽ quyết định cục diện trật tự thế giới. Hiện tại, một điều chắc chắn là “ván cờ Mỹ – Trung” vẫn chưa có hồi kết, và các nước khác sẽ cần thích ứng khéo léo trước cuộc đua song mã đầy cam go này.■