Ngày 25/6/2026, tại Đắk Lắk, Trung Nguyên Legend khởi công và động thổ hệ thống nhà máy cà phê được định vị hàng đầu thế giới. Đó là dấu mốc mới trong hành trình ba thập niên của một thương hiệu sinh ra từ thủ phủ cà phê Việt Nam, lớn lên cùng khát vọng đổi mới của đất nước, và đang tiếp tục tìm cách đưa hạt cà phê Robusta Buôn Ma Thuột bước sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
30 năm, từ 1996 đến 2026, là một quãng thời gian đủ dài để nhìn lại một hành trình thương hiệu. Với Trung Nguyên Legend, hành trình ấy không chỉ là câu chuyện của một doanh nghiệp. Đó còn là câu chuyện về sự thức tỉnh giá trị của một nông sản chiến lược, về nỗ lực chuyển hóa cà phê từ một mặt hàng xuất khẩu thô thành một sản phẩm văn hóa, một biểu tượng sáng tạo, một phương tiện kết nối Việt Nam với thế giới. Từ một cơ sở nhỏ tại Buôn Ma Thuột, Trung Nguyên đã từng bước tạo nên một hệ sinh thái sản phẩm, không gian thưởng lãm, nhà máy chế biến, bảo tàng, đô thị cà phê và những chương trình cộng đồng xoay quanh triết lý “khơi nguồn sáng tạo”, “phụng sự cộng đồng” và nâng tầm vị thế cà phê Việt.
Nhìn lại năm 1996, khi Trung Nguyên ra đời, bối cảnh của cà phê Việt Nam rất khác hôm nay. Việt Nam đã là quốc gia có lợi thế về sản lượng, đặc biệt là Robusta, nhưng giá trị gia tăng của ngành còn thấp. Người nông dân trồng cà phê làm ra sản phẩm, nhưng thương hiệu quốc tế, công nghệ chế biến và quyền định giá phần lớn nằm ở những mắt xích khác của thị trường. Chính trong hoàn cảnh ấy, Trung Nguyên xuất hiện với một câu hỏi lớn: vì sao hạt cà phê Việt Nam có chất lượng, có sản lượng, có vùng nguyên liệu đặc sắc, nhưng chưa có vị thế xứng đáng trong tâm trí người tiêu dùng toàn cầu?
Câu hỏi ấy đã dẫn Trung Nguyên đi theo một con đường khác. Không dừng lại ở bán cà phê rang xay, thương hiệu này sớm xây dựng không gian quán như một hình thức phổ biến văn hóa cà phê; không dừng lại ở sản phẩm, Trung Nguyên xây dựng câu chuyện về sáng tạo; không dừng lại ở thị trường nội địa, Trung Nguyên tìm cách đưa cà phê Việt ra thế giới.
Từ cuối thập niên 1990, khi văn hóa quán cà phê hiện đại tại Việt Nam còn sơ khai, Trung Nguyên đã đưa ra một mô hình có nhận diện, có phong cách, có thông điệp. Đó là nỗ lực biến ly cà phê thành một trải nghiệm, biến trải nghiệm thành thương hiệu, và biến thương hiệu thành niềm tự hào.
Một dấu ấn quan trọng trong hành trình ấy là sự ra đời của G7 năm 2003. Trong bối cảnh thị trường cà phê hòa tan khi đó chịu sự chi phối mạnh của các thương hiệu ngoại, G7 đã thể hiện tinh thần dám cạnh tranh trực diện. Câu chuyện G7 không chỉ là câu chuyện của một sản phẩm mới, mà là sự khẳng định rằng doanh nghiệp Việt Nam có thể bước vào những phân khúc khó, nơi đòi hỏi công nghệ, hệ thống phân phối, năng lực tiếp thị và niềm tin thương hiệu. Từ G7, Trung Nguyên Legend xác lập một hướng đi quan trọng: đưa Robusta Buôn Ma Thuột vào những sản phẩm tiện dụng, hiện đại, phù hợp với nhịp sống toàn cầu, nhưng vẫn mang dấu ấn Việt Nam.
Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn Trung Nguyên Legend như một doanh nghiệp sản xuất cà phê, sẽ chưa đủ. Điểm đặc biệt trong 30 năm phát triển của thương hiệu này là nỗ lực gắn cà phê với văn hóa, tri thức và khát vọng. Các không gian Trung Nguyên Legend, Trung Nguyên E-Coffee, Thế giới Cà phê Trung Nguyên Legend, Bảo tàng Thế giới Cà phê, Thành phố Cà phê… đều cho thấy một cách tiếp cận rộng hơn: cà phê không chỉ là hàng hóa, mà còn là lối sống, là không gian giao tiếp, là năng lượng tinh thần. Khi một quốc gia muốn nâng tầm nông sản, điều cần thiết không chỉ là sản lượng hay giá cả, mà còn là câu chuyện văn hóa đủ sức đi xa.
Trong những năm gần đây, hệ sinh thái này tiếp tục mở rộng. Trung Nguyên Legend phát triển hệ thống quán trong nước, mở rộng ra Mỹ, Trung Quốc và nhiều thị trường quốc tế; đồng thời quảng bá các mô hình thưởng lãm cà phê gắn với ba nền văn minh cà phê Ottoman – Roman – Thiền. Cách tiếp cận này có thể xem là nỗ lực đưa cà phê Việt vào một cuộc đối thoại văn minh rộng lớn hơn. Việt Nam không chỉ xuất khẩu hạt cà phê hay gói cà phê hòa tan, mà còn muốn kể với thế giới rằng mình có một nền văn hóa cà phê riêng, một phong cách thưởng thức riêng, một khát vọng riêng trong bản đồ cà phê toàn cầu. Đó là hướng đi chiến lược của Tập đoàn Trung Nguyên.
Sự kiện khởi công và động thổ hệ thống nhà máy tại Đắk Lắk vì thế cần được nhìn trong mạch phát triển dài hạn ấy. Nhà máy Cà phê Năng lượng Trung Nguyên Legend được khởi công với giá trị đầu tư giai đoạn một gần 1.000 tỷ đồng, diện tích 4,9 ha. Cùng thời điểm, dự án mở rộng Nhà máy Cà phê Trung Nguyên có diện tích 2,5 ha, vốn đầu tư khoảng 150 tỷ đồng, công suất 18 tấn cà phê nhân mỗi giờ cũng được động thổ. Theo lộ trình, hệ thống nhà máy này dự kiến đi vào vận hành trong năm 2027, góp phần hoàn thiện chuỗi chế biến sâu, chế biến tinh và sản xuất giá trị cao từ cà phê Robusta Buôn Ma Thuột.
Điều đáng chú ý là nhà máy không chỉ được giới thiệu ở quy mô lớn, mà còn được thiết kế theo hướng sinh thái, bền vững, tiêu chuẩn Net Zero, ứng dụng công nghệ hiện đại từ Đức, Ý, Đan Mạch. Đây là hướng đi phù hợp với đòi hỏi mới của thị trường toàn cầu. Ngày nay, một sản phẩm nông nghiệp muốn đi xa không thể chỉ dựa vào hương vị hay giá thành. Nó còn phải đáp ứng các tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc, phát thải, sản xuất tuần hoàn, trách nhiệm với cộng đồng và môi trường. Cà phê Việt Nam muốn vươn lên vị trí cao hơn trong chuỗi giá trị thế giới thì nhất thiết phải có những nhà máy chế biến sâu hiện đại, có khả năng tạo ra sản phẩm đa dạng, ổn định, chất lượng cao và thân thiện với môi trường.
Đắk Lắk là nơi có ý nghĩa đặc biệt trong hành trình của Trung Nguyên. Đây là vùng đất bazan đã nuôi dưỡng hàng triệu cây cà phê và hàng trăm nghìn hộ nông dân. Nhưng trong nhiều năm, thách thức lớn nhất của Đắk Lắk cũng như ngành cà phê Việt Nam là làm sao thoát khỏi tình trạng chủ yếu bán nguyên liệu, làm sao để giá trị gia tăng được giữ lại nhiều hơn cho doanh nghiệp và người nông dân Việt. Khi một nhà máy chế biến sâu được đặt ngay tại vùng nguyên liệu, nó không chỉ là một cơ sở sản xuất. Nó là một mắt xích chiến lược giúp rút ngắn khoảng cách giữa nông trại, nhà máy, thương hiệu và thị trường quốc tế.
Từ góc độ phát triển địa phương, dự án này có thể tạo thêm việc làm, tăng nhu cầu đào tạo lao động kỹ thuật, thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ, logistics, dịch vụ và du lịch. Từ góc độ ngành hàng, dự án giúp Đắk Lắk tiến gần hơn đến mục tiêu trở thành trung tâm chế biến cà phê, không chỉ là vùng trồng cà phê. Từ góc độ quốc gia, dự án góp phần vào bài toán lớn hơn: nâng tầm nông sản Việt Nam bằng công nghệ, thương hiệu và văn hóa. Nếu trước đây chúng ta tự hào vì sản lượng, thì giai đoạn mới đòi hỏi phải tự hào vì giá trị, vì chất lượng, vì khả năng sáng tạo sản phẩm và dẫn dắt thị trường.
Cũng cần đặt sự kiện này trong bối cảnh ngành cà phê Việt Nam đang đứng trước cơ hội hiếm có. Những tháng đầu năm 2026 tiếp tục ghi nhận mức kim ngạch xuất khẩu cao, phản ánh nhu cầu lớn của thế giới đối với cà phê Việt Nam. Mục tiêu xa hơn của ngành cà phê Việt Nam là hướng tới doanh thu 20 tỷ USD mỗi năm trong tương lai. Để mục tiêu ấy không chỉ là khẩu hiệu, những dự án như hệ thống nhà máy của Trung Nguyên Legend tại Đắk Lắk có ý nghĩa thực tiễn rõ rệt.
Ba mươi năm qua, Trung Nguyên Legend đã nhiều lần chọn những bước đi không dễ. Từ việc xây dựng thương hiệu cà phê Việt khi thị trường còn quen với tâm lý chuộng ngoại, đến việc đưa G7 cạnh tranh ở phân khúc hòa tan; từ việc phát triển mô hình quán đến việc xây dựng bảo tàng và thành phố cà phê; từ việc xuất khẩu sản phẩm đến việc quảng bá văn hóa cà phê Việt trên các thị trường lớn. Không phải mọi bước đi đều đơn giản, nhưng điểm nhất quán là tinh thần dám nghĩ lớn. Trong kinh tế hiện đại, một quốc gia muốn có thương hiệu toàn cầu cần những doanh nghiệp đủ tham vọng toàn cầu. Trung Nguyên Legend là một trong những trường hợp tiêu biểu cho tinh thần đó.
Sự kiện khởi công hệ thống nhà máy cà phê hàng đầu thế giới tại Đắk Lắk vì thế là một cột mốc giàu ý nghĩa trong dịp Trung Nguyên Legend bước vào tuổi 30. Nó khép lại một chặng đường đã qua, nhưng đồng thời mở ra một giai đoạn mới: giai đoạn của công nghệ cao, phát triển bền vững, chế biến sâu, hội nhập toàn cầu và định vị văn hóa. Nếu ba mươi năm đầu là hành trình khởi nghiệp, xây dựng thương hiệu và khơi nguồn sáng tạo, thì 30 năm tiếp theo sẽ là hành trình đưa cà phê Việt Nam lên những tầng giá trị cao hơn.
Trong tách cà phê hôm nay có vị đắng của đất, vị ngọt của lao động, hương thơm của sáng tạo và khát vọng của một quốc gia đang vươn lên. Trung Nguyên Legend, từ một thương hiệu ra đời ở Buôn Ma Thuột, đã góp phần làm cho câu chuyện ấy được kể mạnh mẽ hơn. Và với những nhà máy mới trên chính vùng đất cà phê, câu chuyện ấy đang bước sang chương mới: Việt Nam không chỉ trồng cà phê, xuất khẩu cà phê, mà còn sáng tạo ra thứ văn hóa cà phê có sức ảnh hưởng toàn cầu của riêng mình.■
Bình Minh
