Tạp chí Phương Đông giới thiệu với bạn đọc bản báo cáo tóm tắt của Hội đồng An ninh Quốc gia Hoa Kỳ ngày 11/2/1954, giải mật vào năm 2002. Tài liệu này phản ánh cách giới phân tích tình báo Mỹ nhìn nhận Chủ tịch Hồ Chí Minh và bộ máy lãnh đạo Việt Minh vào đầu năm 1954, chỉ vài tháng trước trận Điện Biên Phủ. Chúng tôi giữ nguyên văn để bạn đọc thuận tiện nghiên cứu, tham khảo.
Báo cáo tóm tắt của Hội đồng An ninh Quốc gia Hoa Kỳ – 11/2/1954
HỒ CHÍ MINH
I. Câu hỏi liệu Hồ Chí Minh có còn trực tiếp kiểm soát Việt Minh hay không tiếp tục gây nhiều suy đoán cho cả người Pháp và người Việt.
A. Tầm quan trọng của câu hỏi này nằm ở danh tiếng của Hồ Chí Minh trong mắt nhiều người Việt và một số người Pháp. Họ coi ông về bản chất là một nhà yêu nước chứ không phải một người Cộng sản giáo điều và cứng nhắc.
B. Vì vậy, theo quan điểm của người Pháp, Hồ Chí Minh sẽ là người thích hợp hơn để thương lượng so với mẫu cán bộ Cộng sản giáo điều điển hình.
II. Nếu Hồ Chí Minh đã qua đời thì cho đến nay vẫn chưa có dấu hiệu xác thực nào về điều đó trong tuyên truyền của Việt Minh.
A. Ông vẫn liên tục được nhắc đến như một người đang hoạt động rất tích cực, phát biểu trước các hội nghị của Việt Minh và chủ trì các cuộc họp nội các.
B. Nhiều nhà báo Cộng sản tuyên bố đã phỏng vấn ông. Joseph Starobin của tờ New York Daily Worker nói rằng ông đã gặp Hồ Chí Minh vào tháng 3/1953.
C. Các chuyên gia Pháp và Việt Nam tin rằng một bức ảnh Hồ Chí Minh mà họ đang nắm giữ được chụp trong khoảng từ tháng 10/1952 đến tháng 1/1953.
D. Tuy nhiên, Việt Minh hầu như luôn phát sóng các tuyên bố của Hồ Chí Minh dưới dạng mã Morse chứ không phải giọng nói.
E. Tuyên bố công khai gần đây nhất được cho là của Hồ Chí Minh được đưa ra vào cuối tháng 1, trong đó ông kêu gọi một “cuộc tổng tấn công” của lực lượng Việt Minh trên khắp các địa phương nhằm đánh đuổi quân Pháp khỏi Đông Dương.
III. Tên “Hồ Chí Minh” thường được dịch là “Người soi sáng”. Trước đây ông được biết đến với tên gọi Nguyễn Ái Quốc (nghĩa là Nguyễn, người yêu nước).
A. Ông là con trai của một viên quan nhỏ tại một ngôi làng nhỏ ở Bắc Trung Kỳ. Cha ông cũng là một nhà cách mạng.
1. Năm 1911, Hồ Chí Minh đi làm phụ bếp trên tàu của hãng Messageries Maritimes. Ông từng đến Anh và Hoa Kỳ.
2. Sau đó ông định cư tại Paris và làm nghề sửa ảnh.
B. Ông trở thành thành viên Đảng Cộng sản Pháp vào thời điểm đảng này được thành lập ngay sau Thế chiến I.
1. Năm 1921, ông thành lập “Hội Liên hiệp Thuộc địa”, một tổ chức tập hợp các dân tộc bản xứ tại các thuộc địa của Pháp.
2. Ông viết cuốn sách “Bản án chế độ thực dân Pháp”.
3. Năm 1923, ông là đại biểu của Đảng Cộng sản Pháp tại Đại hội Quốc tế Nông dân ở Mát-xcơ-va. Ông ở lại Mát-xcơ-va cho đến năm 1925.
4. Trong giai đoạn 1925–1941, ông qua lại giữa Nga và Trung Quốc để tổ chức các nhóm cách mạng trong cộng đồng người Việt hoạt động ở nước ngoài.
C. Tháng 5/1941, Hồ Chí Minh xuất hiện tại Tĩnh Tây, một ngôi làng Trung Quốc ở phía bắc biên giới Đông Dương.
1. Ông thành lập Việt Nam Độc lập Đồng minh (Việt Minh) như một phong trào kháng Nhật.
2. Ông hợp tác với lực lượng Quốc dân Đảng Trung Quốc và sau đó là giới chức quân sự Mỹ.
3. Sau khi Nhật đầu hàng, Hồ Chí Minh trở thành Chủ tịch Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và giữ quan hệ hòa hoãn với Pháp cho đến khi kháng chiến bùng nổ vào tháng 12/1946.
IV. Trong quan hệ với người phương Tây, Hồ Chí Minh đã thể hiện bản thân một cách đầy thuyết phục như một ông già hiền hậu, duyên dáng, uyên bác, sống giản dị và cống hiến hết mình vì lý tưởng.
A. Trên thực tế, ông là người có học vấn cao và nói được sáu hoặc bảy thứ tiếng; đồng thời có óc hài hước và tính châm biếm sắc sảo.
B. Trong tuyên truyền của Việt Minh, Hồ Chí Minh được gọi là “Bác Hồ”, tất cả người Việt Nam đều là cháu của ông.
1. Ông được miêu tả như một con người hành động, có thể đi bộ nhiều dặm mỗi ngày cùng các đơn vị quân đội của mình trong khi mang theo ba lô nặng.
2. Là một người yêu văn chương, ông không bao giờ quên sáng tác thơ dành tặng thiếu nhi Việt Nam nhân dịp lễ hội thường niên của các cháu.
3. Là người của quần chúng, ông hòa mình với nhân dân và quan tâm tới từng nỗi bất bình riêng của họ.
V. Nếu Hồ Chí Minh qua đời, hai lãnh đạo Việt Minh mà người Pháp có khả năng sẽ phải làm việc cùng trong bất kỳ cuộc đàm phán nào là:
A. Trường Chinh, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam. Ông là một trong những lãnh đạo Cộng sản cấp cao của Việt Nam hoạt động phía sau hậu trường trong giai đoạn Hồ Chí Minh ứng phó với Pháp và lực lượng Quốc dân đảng Trung Quốc.
B. Võ Nguyên Giáp – Tổng Tư lệnh quân đội Việt Minh. Ông là một người Cộng sản cứng rắn và là một thiên tài quân sự tự thân, trước chiến tranh từng là Giáo sư lịch sử ở Hà Nội.■
Anh Dũng dịch
