Nhân dịp kỷ niệm 25 năm thành lập, Viện Nghiên cứu Phát triển Phương Đông vinh dự được đón nhận Cờ thi đua xuất sắc của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) và Cờ truyền thống của UBND Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là những phần thưởng cao quý, ghi nhận những đóng góp bền bỉ, thiết thực và có chiều sâu của Viện trong công tác nghiên cứu khoa học, tư vấn chính sách, hợp tác quốc tế, xúc tiến đầu tư, hoạt động báo chí – văn hóa và công tác từ thiện xã hội.
Được thành lập năm 2001 theo quyết định của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Viện Nghiên cứu Phát triển Phương Đông là một trong những tổ chức hàng đầu trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học với một sứ mệnh đặc biệt: nghiên cứu, khai thác và phát huy các giá trị văn hóa Phương Đông, phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Trải qua 25 năm xây dựng và trưởng thành, Viện đã từng bước khẳng định vị trí của một tổ chức khoa học có bản sắc riêng, biết kết hợp giữa tri thức truyền thống và tư duy phát triển hiện đại, giữa nghiên cứu lý luận và yêu cầu thực tiễn của đất nước.
Từ những ngày đầu thành lập, Viện đã xác định rõ nhiệm vụ không chỉ là nghiên cứu thuần túy, mà còn phải đem tri thức khoa học phục vụ xã hội. Các hoạt động của Viện luôn hướng tới những vấn đề lớn, thiết thực, có tính thời sự và có giá trị lâu dài đối với sự phát triển quốc gia, tập trung vào các lĩnh vực: văn hóa, giáo dục, đô thị, du lịch, kinh tế tư nhân, phát triển vùng, hợp tác quốc tế và tư vấn đầu tư. Sự định hướng đa dạng này đã tạo nên diện mạo riêng của Viện: một thiết chế khoa học mở, năng động, có khả năng quy tụ nhiều nhà khoa học, nhà quản lý, chuyên gia và trí thức tâm huyết.
Trong 25 năm qua, Viện đã tổ chức trên 50 cuộc hội thảo quốc tế, quốc gia và tọa đàm khoa học chất lượng, tập trung vào các vấn đề cấp bách của đất nước. Nhiều chủ đề mang tính tiên phong, cho thấy tầm nhìn rộng và sự nhạy bén của Viện trước các yêu cầu phát triển mới. Tiêu biểu như: “Kinh tế tri thức và phát triển kinh tế tri thức ở Việt Nam”, “Giải pháp phát triển kinh tế tư nhân” (giai đoạn tiền đề), “Văn hóa Tây Nguyên với phát triển bền vững”, “Giải pháp để phát triển du lịch miền Trung”, “Tự chủ đại học”, hay “Năng lượng sinh học với sức khỏe con người”. Đặc biệt, hội thảo “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đào tạo ở Việt Nam” đã được tổ chức dưới sự chỉ đạo của Ban Tuyên giáo Trung ương, góp phần phục vụ cho sự ra đời của Nghị quyết 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng.
Đáng chú ý, trong nghiên cứu về văn hóa Tây Nguyên, Viện đã phối hợp với Ban Chỉ đạo Tây Nguyên tổ chức nhiều cuộc tọa đàm, hội thảo tại các tỉnh Kon Tum, Đắk Lắk, Phú Yên, nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ của nhiều địa phương trong và ngoài vùng. Đây không chỉ là những cuộc trao đổi học thuật, mà còn là diễn đàn lắng nghe tiếng nói của trí thức các dân tộc bản địa. Từ những sự kiện này, nhiều tư liệu quý đã được tập hợp, đúc kết và xuất bản thành sách, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của vùng đất Tây Nguyên trong quá trình phát triển bền vững.
Trong lĩnh vực giáo dục đại học, Viện cũng có những đóng góp quan trọng. Việc phối hợp với Hiệp hội các trường Đại học, Cao đẳng Việt Nam tổ chức nhiều hội thảo, tọa đàm về tự chủ đại học đã góp phần làm rõ những vấn đề căn bản của giáo dục đại học nước nhà trong quá trình đổi mới. Các cuộc thảo luận với sự tham gia của hàng trăm nhà quản lý giáo dục, giáo sư, tiến sĩ đã tạo ra một diễn đàn trí tuệ, tìm kiếm giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo, thúc đẩy tự chủ, hội nhập và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.
Một nét nổi bật khác của Viện Nghiên cứu Phát triển Phương Đông là khả năng đưa các giá trị văn hóa vào tư duy phát triển đô thị và quy hoạch. Viện đã tiên phong tổ chức nghiên cứu về vai trò của văn hóa Phương Đông – trong đó có phong thủy – đối với công tác quy hoạch và phát triển đô thị. Cách tiếp cận này không chỉ thể hiện bản sắc nghiên cứu riêng của Viện, mà còn cho thấy nỗ lực tìm kiếm sự hài hòa giữa phát triển hiện đại với chiều sâu văn hóa, giữa tăng trưởng vật chất với môi trường sống nhân văn và bền vững.
Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, Viện đã có nhiều đóng góp trí tuệ đáng ghi nhận. Viện đã thành lập nhóm nghiên cứu gồm các nhà khoa học đầu ngành nhằm tham gia tư vấn, góp ý cho các vấn đề phát triển từ ngắn hạn, trung hạn đến dài hạn của Thành phố. Trong 5 năm qua, các chuyên gia của Viện đã góp ý kiến sâu sắc vào chiến lược phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2020-2025, kế hoạch phục hồi sau đại dịch Covid-19, cũng như các cơ chế thí điểm theo tinh thần Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc Hội nhằm tạo bước đột phá cho địa phương. Bên cạnh đó, Viện cũng tham gia định hướng phát triển cho thành phố Thủ Đức, các huyện Cần Giờ, Củ Chi, Quận 3 và nhiều địa bàn trọng điểm khác.
Đặc biệt, nhóm chuyên gia của Viện đã nhiều lần trực tiếp khảo sát và làm việc với lãnh đạo huyện Cần Giờ, đóng góp ý kiến chuyển dịch một địa bàn vùng sâu còn nhiều khó khăn trở thành đô thị sinh thái biển tầm cỡ của Thành phố Hồ Chí Minh. Đối với thành phố Thủ Đức, Viện đã tham gia đóng góp ý kiến vào dự thảo nghị quyết phát triển kinh tế – xã hội, góp phần định hình nền tảng cho một đô thị sáng tạo, hiện đại. Song song đó, tại huyện Củ Chi, Viện đóng vai trò cầu nối hiệu quả khi vừa tư vấn chính sách, vừa xúc tiến và kết nối các ý tưởng phát triển toàn diện.
Không chỉ đóng góp bằng các báo cáo, kiến nghị, Viện còn thể hiện xuất sắc vai trò cầu nối giữa lãnh đạo Thành phố với giới trí thức. Viện đã chủ trì tổ chức các cuộc gặp gỡ, tạo không gian để lãnh đạo Thành phố trực tiếp lắng nghe, trao đổi cùng các nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành. Đây là cách làm có ý nghĩa đặc biệt, góp phần thúc đẩy đối thoại, tăng cường sự đồng thuận và huy động nguồn lực trí tuệ cho những mục tiêu phát triển chung của thành phố và đất nước. Trước đó, nhân dịp kỷ niệm 20 năm thành lập, Thường trực Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh đã long trọng trao tặng Viện 6 chữ vàng: “Trí tuệ – Sáng tạo – Cống hiến”.
Trong lĩnh vực hợp tác quốc tế, Viện Nghiên cứu Phát triển Phương Đông đã thiết lập mạng lưới quan hệ rộng rãi với nhiều trường đại học, viện nghiên cứu và tổ chức đối tác ở Nga, Pháp, Australia, Hàn Quốc, Nhật Bản, các quốc gia thành viên ASEAN và nhiều nước khác trên thế giới. Viện đã tổ chức nhiều hội thảo quốc tế, giao lưu hữu nghị với sự tham dự của đại biểu đến từ hơn 30 quốc gia. Những hoạt động này không chỉ có ý nghĩa học thuật, mà còn góp phần tăng cường quan hệ hữu nghị, mở rộng hợp tác đào tạo, nghiên cứu khoa học và xúc tiến đầu tư.
Trong đó, hợp tác với các trường đại học của Nga, đặc biệt là Trường Đại học Năng lượng Quốc gia Moscow, Trường Đại học Du lịch Dịch vụ quốc gia Nga, Trường Đại học Văn hóa Quốc gia Nga… đã mang lại nhiều kết quả cụ thể. Viện đã tổ chức đón các đoàn của trường sang Việt Nam làm việc, kết nối với các cơ quan chức năng, góp phần thúc đẩy đào tạo nguồn nhân lực cho Việt Nam. Đặc biệt các chương trình hợp tác này đã kết nối, hỗ trợ lưu học sinh Việt Nam theo học tại Trường Đại học năng lượng Quốc gia Moscow để đào tạo hàng trăm thạc sĩ, tiến sĩ và chuyên gia, qua đó đóng góp trực tiếp vào sự nghiệp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của nước nhà.
Một lĩnh vực khác thể hiện rõ tính thực tiễn của Viện là tư vấn và xúc tiến đầu tư. Nhiều năm qua, Viện đã tư vấn, hỗ trợ nhiều dự án xây dựng tại Việt Nam của các doanh nghiệp trong và ngoài nước. Đồng thời Viện cũng tổ chức các hội nghị xúc tiến đầu tư tại Singapore, Malaysia, Hàn Quốc, Liên bang Nga; hỗ trợ tư vấn cho các dự án vào Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Phú Yên, Bà Rịa – Vũng Tàu và nhiều địa phương khác. Nhiều công trình quy mô lớn trong lĩnh vực du lịch, đô thị sinh thái, nông nghiệp công nghệ cao hay xử lý nước thải đã được Viện kết nối, tư vấn hoặc hỗ trợ vận động vốn, trong đó có dự án với mức vốn đầu tư vượt mức 2 tỷ USD. Đặc biệt, để tạo nguồn kinh phí tự chủ cho hoạt động nghiên cứu và đóng góp cho sự phát triển của tỉnh Phú Yên, Viện đã chủ trương đầu tư, xây dựng Công ty Du lịch sinh thái Sao Việt đạt tiêu chuẩn 5 Sao.
Những hoạt động này cho thấy Viện không chỉ làm khoa học trong phòng nghiên cứu, mà luôn tìm cách đưa khoa học, trí tuệ và quan hệ quốc tế phục vụ trực tiếp cho phát triển kinh tế – xã hội. Nhờ đó, Viện vừa góp phần tạo môi trường đầu tư, vừa tạo nguồn lực để duy trì hoạt động khoa học, đồng thời bảo đảm đời sống cho cán bộ, nhân viên.
Chi nhánh Hà Nội và Tạp chí Phương Đông là một dấu ấn quan trọng bậc nhất trong chặng đường phát triển của Viện. Từ khi được cấp phép xuất bản, Tạp chí Phương Đông đã trở thành diễn đàn cung cấp nhiều tư liệu quý về lịch sử dân tộc, xu hướng thế giới, các vấn đề chính trị xã hội nổi bật của đất nước và văn hoá phương Đông. Tạp chí ngày càng được bạn đọc đón nhận, góp phần lan tỏa các giá trị văn hóa, lịch sử và tri thức xã hội đến đông đảo công chúng, được Đoàn Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam đánh giá là Tạp chí trong tốp đầu của hệ thống Tạp chí của Liên hiệp Hội.
Không thể không nhắc đến các hoạt động xã hội, từ thiện của Viện. Trong nhiều năm qua, Viện đã tham gia vận động tài trợ phục dựng trụ sở Bộ Ngoại giao Chính phủ Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tại Cam Lộ (Quảng Trị), phục dựng di tích văn hóa ở Gò Dầu (Tây Ninh); vận động hỗ trợ trong đại dịch Covid-19 , tập thể lãnh đạo Viện đã 73 ngày đêm cùng tỉnh Phú Yên đưa 18.000 người Phú Yên cơ nhỡ bị mắc kẹt trong giữa vùng dịch về quê tránh dịch an toàn trên 800 chuyến xe 0 đồng; Viện vận động hỗ trợ xây nhà đại đoàn kết, xây cầu nông thôn, xây nhà cho người nghèo, xây trường học, nhà văn hóa, giúp đỡ học sinh, sinh viên nghèo vượt khó. Những việc làm ấy thể hiện tinh thần nhân văn, trách nhiệm cộng đồng và truyền thống nghĩa tình của Viện Phương Đông.
Trong bối cảnh đất nước bước vào thời kỳ mới với yêu cầu phát triển nhanh, bền vững, đổi mới mô hình tăng trưởng, vai trò của những tổ chức khoa học như Viện Nghiên cứu Phát triển Phương Đông càng trở nên quan trọng. Với truyền thống 25 năm, với đội ngũ chuyên gia tâm huyết và mạng lưới hợp tác sâu rộng, Viện có đầy đủ nền tảng để tiếp tục nghiên cứu ứng dụng văn hoá phương Đông trong kỷ nguyên mới, với mục tiêu lớn nhất là đóng góp nhiều hơn nữa cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
Trong dịp Tổng kết 20 năm hoạt động, Viện đã vinh dự nhận được Huân chương Lao động hạng Nhì, Cờ thi đua xuất sắc của Chính phủ (trao tặng cho Công ty Du lịch Sao Việt), Cờ thi đua xuất sắc của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và Cờ truyền thống của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh. Bên cạnh thành tích tập thể, các cá nhân của Viện cũng được trao tặng những phần thưởng cao quí: Giáo sư, Viện trưởng nhận Huân chương Lao động hạng Nhất; Tổng thư ký Hội đồng khoa học nhận Huân chương lao động hạng Nhì, một Phó Viện trưởng nhận Huân chương Lao động hạng Ba và nhiều cán bộ, nhà khoa học của Viện cũng được nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, Bằng khen của Liên hiệp Hội, của Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh.■
Nguyệt Thu
